او دربارهء ماجراى فرود ملك پرسيد . ورقه گفت : آن ملك همان ناموسى است كه بر موسى نازل شد . او آرزو كرد كه آن اندازه زنده بماند تا پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم را يارى كند . « 1 » اين نقل كه مايهء اوليهء آن از عايشه است ، با اختلافات چندى از طرق مختلف و در منابع متفاوت آمده است . روايات و نقلهاى ديگر نيز كما بيش در بر گيرندهء همين موارد است جز آن كه در هر نقل ، قسمتى از اين مواد با شدت بيشتر يا كمترى عرضه شده است . عبيدبن عمير مىگويد : جبرئيل در حالى فرود آمد كه كتابى در دست داشت و از رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم خواست تا بخواند . وقتى پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم گفت : قارى نيست ، او را به حدى فشار داد كه محمد صلى الله عليه و آله و سلم احساس كرد كه مرگ او را در آغوش گرفته است . آن حضرت در بازگشت صداى جبرئيل را شنيد كه او را رسول الله خطاب مىكرد ، در حالى كه در هر گوشهء آسمان ظاهر بود . روايت ابن عباس نقل همين قسمت اخير است ؛ يعنى پس از آن كه نخستين آيات بر آن حضرت نازل شد و در حال فرود از كوه ، جبرئيل را در افق مشاهده كرده است . « 2 » يك مشكل عمده در اين نقلها عدم اطمينان رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم به نبوت خويش است كه آشكارا از لحاظ دينى و كلامى مشكل زاست . وسيلهء اثبات اين نبوت در روايات مربوط به آغاز وحى ، ورقة بن نوفل و در برخى روايات نُسطور ، عَدّاس « 3 » و كسان ديگرند كه سرنوشت بيشتر آنها نامعلوم است . هنوز نيز روشن نيست كه ورقه دقيقاً چه شخصيتى داشته و چه زمانى درگذشته « 4 » و آيا بر نصرانيت مرده يا مسلمان شده است . ابن عساكر مىگويد : احدى نگفته است او مسلمان شده ، در حالى كه برخى او را اولين مسلمان دانسته‌اند . « 5 » همانگونه كه اشاره شد تأكيد بر نقش ورقه براى افزونى سهم بنى اسد در مسايل صدر اسلام است . پذيرفتن اين امر كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم در شرايطى مبعوث شده كه آگاهى كافى دربارهء وضعيت خويش نداشته دشوار به نظر مىرسد . اين امرى است كه در نوع

--> ( 1 ) . دلائل النبوه ، ج 1 ، صص 137 - 135 ( 2 ) . انساب الاشراف ، ج 1 ، ص 104 ( 3 ) . عداس بعدها در جريان طائف مسلمان شد ، مؤرخان در بيان اسلام او هيچ اشاره‌اى به سهم او در موردآغاز وحى نمىكنند . ( 4 ) . دربارهء ادعاهاى متناقضى كه دربارهء اسلام يا كفر وى شده و اين كه او در همان آغاز مرده يا تا بعد از اجازه يافتن مسلمانان به جنگ زنده بوده و ديگر اخبار آشفته دربارهء وى نك : الصحيح من سيرة النبى ، ج 1 ، صص 229 - 228 . جالب است كه اشعارى نيز از ورقه در باب رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم و اسلام نقل كرده‌اند كه محل ترديد واقع شده است . نك : دلائل النبوه ، ج 1 ، ص 150 ؛ البداية والنهايه ، ج 3 ، ص 13 - 10 ؛ سبل الهدى والرشاد ، ج 2 ، صص 318 - 317 ؛ و باز از نكات جالب آن كه : با اين كه عموماً تصريح به عدم اسلام او شده ، از رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم نقل شده كه او را در لباسى سپيد ديده و قاعدتاً بهشتى است ( سبل الهدى ، ج 2 ، ص 1327 ) ؛ اما ابوطالب كه تمام دوره بعثت حامى رسول الله صلى الله عليه و آله و سلم بود در آتش است ! آشكار است كه اين اخبار جعلى است . ( 5 ) . الاصابه ، ج 3 ، ص 633 ؛ ارشادالسارى ، ج 1 ، ص 67 ؛ به نقل از الصحيح ، ج 1 ، صص 289 - 288