بريدن ، و دست از يارى يكديگر كشيدن . و در احوال گذشتگان پس از خود ، بنگريد ، مردمى كه با ايمان بودند چسان به سر بردند ؟ و چگونه آنان را آزمودند ؟ . . . پس بنگريد آنگاه كه گروهها فراهم بودند . و همگان راه يك يك آرزو را مىپيمودند ، چگونه مىآسودند ، و دلها راست بود و با هم سازوار و دستها ، يكديگر را مددكار . شمشيرهابه يارى هم آخته و ديده‌ها به يك سو دوخته و اراده‌ها در پى يك چيزتافته ، آيا مهتران سراسر زمين نبودند ، و بر جهانيان پادشاهى نمىنمودند ؟ پس بنگريد كه پايان كارشان به كجا كشيد ، چون ميانشان جدايى افتاد ، و الفت به پراكندگى انجاميد و سخنها و دلهاشان گونه گون گرديد . از هم جدا شدند ، و به حزبها گراييدند ، و خدا لباس كرامت خود را از تنشان برون آورد و نعمت فراخ خويش را از دستشان بدر كرد و داستان آنان ميان شما ماند و آن را براى پندگيرنده عبرت گرداند . » « 1 » تأثير نوشته‌هاى تاريخى ساير اقوام بر اعراب از عوامل مؤثر در رشد تاريخنگارى اسلامى ، پراكنده شدن متون تاريخى ساير ملل ، ميان مسلمانان بود . اين مطلب ، به ويژه دربارهء آثار ايرانيان و بيزانسىها مطرح است ؛ گرچه دربارهء اندازهء اين تأثير اختلاف نظر وجود دارد . با نگاهى به تاريخهاى عمومى نوشته شده در دورهء اسلامى ؛ نظير تاريخ يعقوبى ، اخبار الطوال دينورى و نيز مروج الذهب مسعودى و تاريخ طبرى ، آشكار مىشود كه از منابع فارسى بهره گرفته شده و به احتمال از سبك آن گونه نوشته‌ها نيز تقليد شده است . سواژه نوشته است : تاريخ نگارى صرف در رشد خود از نمونه‌هاى ايرانى ساسانى ، و به مقدار كمترى از نمونه‌هاى بيزانس و سريانى متأثر شده است ، ولى شكل اوليهء آن اساساً بر پايهء سنتهاى عرب و پرداختهاى فكرى اسلامى قرار دارد . « 2 » روزنتال نيز در سبك نگارش « دودمانى » در تواريخ اسلامى تأثير نوشته‌هاى ايرانى را پذيرفته و مىنويسد : شايد مسلمانان در نتيجهء تماس اوليه با تاريخ نگارى ايرانى ، با اصل گسترده‌تر تقسيم بندى ادوار تاريخى ، برحسب دودمانها آشنا شده باشند . « 3 » وى تأثير نوشته‌هاى ايرانى را در سبك « وقايع نگاشتى » نپذيرفته ، كما اين كه تأثير نوشته‌هاى يونانى و بيزانسى را نيز به دليل عدم آشنايى مسلمانان با آنها انكار كرده است . او افزوده است : هيچ اثر خاصى الهام بخش مؤلفان مسلمان نشد ، ليكن انديشهء ترتيب و تنظيم وقايع نگاشتى از طريق تماس با مسيحيان

--> ( 1 ) . نهچ البلاغه ( ترجمه استاد شهيدى ) ، صص ، 219 - 218 ( 2 ) . مدخل تاريخ شرق اسلامى ، ص 29 ( 3 ) . تاريخ تاريخنگارى در اسلام ، ج 1 ، ص 106