به يزيد تعليم نسب دهد . « 1 » علائق معاويه به گذشتهء عرب ، بيشتر جنبهء تفريح و سرگرمى داشت و بر آن بود تا ارتباط خود را با فرهنگ جاهلى عرب حفظ كند . از ميان خلفاى بعد از معاويه ، عبد الملك علاقمند به دانستن مطالبى دربارهء سيرهء رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم بود و در اين زمينه اطلاعاتى از عروة بن زبير پرسش مىكرد . « 2 » سليمان بن عبد الملك از ابان بن عثمان بن عفان خواست تا كتابى دربارهء سيرهء پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم نگاشته شود . گرچه بعد از آن ، به دلايل سياسى آنچه را كه استنساخ شده بود از ميان برد . « 3 » اهميت تقديم سيرهء ابن اسحاق به منصور عباسى نيز در همين زمينه قابل توجه است . درخواست هارون از واقدى براى بيان سيره هم نشان توجه حكام به تاريخ و سيره و تشويق مورخان است . « 4 » گسترش مرزهاى جغرافياى اسلام ميان ساير اقوام ، سبب شد تا حكام به فكر بهره گيرى از تجارب ساير پادشاهان بيفتند و از اين راه نيز ، محدوده تاريخنگارى توسعه يابد . توجه حكام به تاريخ ، به قدرى گسترده بوده كه برخى گفته‌اند « علم النسب و الخبر علم الملوك » « 5 » بدين ترتيب علم تاريخ را ويژهء شاهان دانسته‌اند . اشاره كرديم كه امام على عليه السلام بر اساس آموزه‌هاى قرآنى و عبرت ، در خطبه‌هاى خود مردم را به خواندن تاريخ ، دعوت فراوان كرده است ، دعوت امام در ادامهء همان دعوت قرآن براى مطالعهء تاريخ و عبرت گيرى از آن است . مجموعه‌اى از عبارات امام در بهره گيرى ازتاريخ و دعوت به برگرفتن عبرت از حوادث تاريخى گردآورى شده است . « 6 » در اينجا تنها يك مورد را نقل مىكنيم : « بپرهيزيد از آنچه فرود آمد بر امتهاى پيشين ، از كيفرهايى كه ديدند و بر كردارهاى ناشايست و رفتارها كه كردند و نبايست . پس نيك و بد احوالشان را به ياد آريد و خود را از همانند شدن به آنان برحذر داريد . و چون به چشم خرد ديديد - و در خوشبختى و بدبختىشان انديشيديد ، آن را عهده‌دار شويد كه عزيزشان گرداند و دشمنان را از سرشان راند ، و زمان بىگزنديشان به درازا كشاند و با عافيت از نعمت برخودار و پيوند رشتهء بزرگوارى با آنان استوار . و آن از پراكندگى دورى نمودن بود و به سازوارى روى آوردن و يكديگر را بدان برانگيختن . و سفارش كردن ، و بپرهيزيد از هر كار كه پشت آنان را شكست و نيروشان را گسست ، چون كينهء هم در دل داشتن و تخم نفاق در سينه كاشتن و از هم

--> ( 1 ) . التاريخ العربى و المؤرخون ، ج 1 ، ص 136 ( 2 ) . المغازى الاولى و مؤلفوها ، صص 21 - 20 ( 3 ) . الموفقيات ، صص ، 333 - 332 ( 4 ) . المغازى الاولى و مؤلفوها ، ص 102 ؛ طبقات الكبرى ، ج 5 ، ص 315 ( 5 ) . المزهر ، ج 1 ، ص 357 ( 6 ) . نك : حركة التاريخ عند الامام على عليه السلام ، محمدمهدى شمس الدين ، انتشارات بنياد نهج البلاغه