مقدمه در مفهوم جاهليت پيش از هر سخنى بايد محدودهء زمانى و مكانى دورهء جاهليت را تبيين كرده و سپس به بيان ويژگيها و خصوصيات آن بپردازيم : از نظر زمانى ، دوران قبل از بعثت رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم را ، تا حدود 150 و حداكثر 200 سال ، دوران جاهلى مىنامند . « 1 » اما در نظر دقيق آنچه از حوادث نقل شدهء اين دوره را مىتوان پذيرفت حوادثى است كه تا حدود عام الفيل يعنى چهل سال قبل از بعثت رخ داده است . از حوادث پيش از آن تا حدود 200 سال ، اشعار و اخبارى نقل شده ولى درصد صحت آنها اندك است ؛ در مورد تاريخ عرب قبل از اين دو قرن ، شايد تنها در يك مورد قرآن اشاره دارد كه همان قضيهء آمدن ابراهيم عليه السلام و اسماعيل و هاجر به ، وادى غير مزروعى « 2 » مكه است ، « 3 » در تورات نيز اشاراتى وجود دارد كه مورد اطمينان نيست . دربارهء محدودهء مكانى منطقه‌اى كه نام جاهليت بر آن نهاده شده بايد گفت كه ، اين اسم براى اولين بار از طرف قرآن نسبت به دوران قبل از بعثت به كار رفته و ليكن محدوده مشخصى را منظور نكرده است ؛ قرآن بيشتر مصاديقى را كه از نظر معيارهاى قرآن غلط باشد كارهاى جاهلى محسوب مىكند ، بنابر اين چه بسا بتوان روم وايران را نيز جزو دنياى جاهليت به شمار آورد ، كما اين كه در واقع نيز چنين است . ما در بررسى خود به لحاظ آن كه اين بررسى را درآمد تاريخ سياسى اسلام مىدانيم آن را محدود به جزيرة العرب ، بويژه مكه و مدينه مىكنيم . هدف ما شناخت برخورد اسلام و رسول الله صلى الله عليه و آله و سلم با اين محيط است ،

--> ( 1 ) . تاريخ الادب العربى ، العصر الجاهلى ، ص 38 . اخبارى كه در منابع اسلامى دربارهء دوران پيش از اسلام داريم در حدود يكصدو پنجاه سال قبل از اسلام را در برمىگيرد ، نك : المفصل ، ج 1 ، ص 73 ( 2 ) . ابراهيم ، 37 ( 3 ) . گويا اشاره به اصحاب اخْدود نيز مربوط به اعراب مسيحى ، ج نوب است