خليفهء مشؤوم و پست عباسى - به عنوان پاداش به وى واگذار كرده بود . پيش از آن نيز وى با حكومت عباسى مرتبط بوده است ؛ از جمله نام همين كتاب الموفقيات ، برگرفته از نام ابواحمد طلحة الموفق فرزند متوكل عباسى است . ابواحمد در عهد خلافت برادرش معتمد ، مقام ولايتعهدى را داشت ، اما عمرش براى خلافت دوام نياورد و درگذشت . زبيربن به كار كتاب الموفقيات را به نام وى نگاشت و اين حكايت از روابط نزديك وى با خاندان عباسيان دارد . به هر روى او عالمى پر نفوذ و متعلق به طايفهء قريش بود و به‌طور طبيعى شخصيتى بر جسته به شمار مىآمد ؛ به ويژه كه عمرى نسبتاً دراز يافت و فرصت آن را داشت تا بر دامنهء نفوذ خويش بيافزايد . وى پس از هشتاد و چهار سال زندگى در ذى حجهء سال 256 درگذشت . مصادر رجالى اهل سنت به‌طور كلى او را توثيق كرده‌اند . دارقطنى ، بغوى و خطيب بغدادى در شمار كسانى هستند كه وى را موثق شمرده‌اند ؛ « 1 » اما احمد بن على سليمانى سخت بر وى تاخته او را « منكر الحديث » خوانده و در شمار جاعلان حديث آورده است . « 2 » در اين صورت به رغم دفاع ابن حجر از وى ، بايد دربارهء اخبار او محتاط بود . ما معيارهاى سليمانى مذكور را در تضعف و توثيق نمىدانيم ؛ شايد به خاطر برخى اخبارى كه وى دربارهء سقيفه آورده اين چنين متهم شده ؛ شايد هم بدبينى عمومى كه دامنگير اخباريان آن زمان بوده است سبب تضعيف مزبور شده باشد . اين نيز محتمل است كه سليمانى آگاهى ويژه‌اى دربارهء او داشته و يا روايت او را از راويان ضعيف - كارى كه اخباريان به آن تن مىدادند تا كتب تاريخى خور را حجيم و پربار كنند - دانسته است . اين آخرى ، با آنچه سليمانى دربارهء زبير آورده و وى را در شمار جاعلان حديث ياد كرده سازگارى ندارد . به هر روى بايد گفت ، مشكل توثيق و تضعيف دربارهء مورخان و اخباريان هميشگى بوده و كمتر مورخى را مىتوان يافت كه از اين بابت مصون مانده باشد . از شخص زبيربن به كار كه بگذريم ، بايد گفت ، خوشبختانه كتاب موفقيات وى مجموعهء روايات تاريخى است كه هر كدام به‌طور مستند نقل شده و سبك حديثى بر آن حاكم است ؛ يعنى هر حكايت سند مستقل خود را دارد و از اين جهت مىتوان آن را ارزيابى كرد . با اين حال بايد اين حقيقت را فاش گفت كه داشتن سند و سالم بودن روات آن ، به معناى آن نيست كه روايت مزبور حتماً درست خواهد بود ، چه ، « جعل سند » ، همانند « جعل خبر » كار دشوارى نبوده است . پس بايد با دقت بيشترى به ارزيابى متون اخبار پرداخت و در كنار آن كار سندى نيز انجام داد .

--> ( 1 ) . مقدمهء الموفقيات ، ص 17 ( 2 ) . همان