حاج عليخان اعتماد السلطنة (حاجب الدوله)
88
سفرنامه حاج عليخان اعتماد السلطنه (فارسى)
هم ، از جانب دولت در « شام » مقيم است ، كه سرعسكر « اردوى عربستان » ، كه عبارت از سى [ و ] پنج هزار از نظام پياده و سوارهء توپخانه ، در تحت اختيار سرعسگر است ، احترام و رتبه او از « پاشاى والى شام » بيشتر است . « حضرات حاج عجم » ، در سر عسكرى « نامق پاشا » ، [ در ] شهر شوال سنه 1263 ، وارد « شام » شدند [ و ] به خانههاى شهر منزل گرفتند ؛ « والدهء شاهنشاه » با سركار « آصفالدوله نور محمدخان سردار » ، با متعلقات خودشان - كنار شهر چمن است كه نهر آب جارى است ، [ به ] زبان تركى اسم آن چمن را « گوگ ميدان » مىگويند - چادر سراپرده زدند ، ستر كبرى « مهد عليا » والده شاهنشاه عالم پناه ، يك شب « پاشاها » را مهمانى كرد ، بسيار سنگين و خوب ، به طور ايرانى ، « پاشاى والى » ، والى شام هم يك شب سركار « آصف الدوله » ، سردار « نورمحمد خان » را مهمان طلبيد ، يك شب هم « مشير پاشا » بسيار احترام نمودند ، پانزده روز همهء حاج در « شام » توقف نمودند ، جميع تدارك سفر « مكه » خودشان را ديدند و قرار كرايهشان را دادند ، كرايه تخت روان « 1 » كه خرج مسلّمى باشد ، كه عبارت از اين كه مواجب عكّام ، تخت روانچى ندهد و خوراك ندهد . نظر به اين كه هر تختى را ، سه نفر تخت روانچى هست ، و يك نفر مشعل چى و يك نفر شترخالى محض بار ، و يك باب چادر قلندرى ، كه حمله دار همه را مكلف است بردارد به مبلغ يك صد تومان الى ورود « مكّه معظّمه » ، بلكه گردش كوه « عرفات و منا » و مراجعت از « مكه » كرايهء جداگانه دارد ، و همچنان كرايهء كجاوه ، چهل و پنج تومان است ، دو نفر سوار مىشود ، آن هم يك شترخالى دارد ، نيم باب چادر ، ولى دوازده تومان مواجب عكّام دارد ، شش تومان خرج خوراك عكام ، كه دايم افسار شتر در دست عكام است ، و شش جا الى ورود « مدينه » ، پولِ اطراق « 2 » مىگيرند ، عكام [ و ] مشعل چى ، پول اطراق به نوع انعام است ؛ ليكن اگر شخص ندهد او خواهد گرفت ، و در اين شش مرتبه
--> ( 1 ) - تختى شبيه صندوق كه داراى چهار دستهء بلند است و مسافر در آن مىنشيند و آن را چهار نفرى روىدوش مىگيرند و مىبرند يا در جلو و عقب آن دو اسب يا استر مىبندند . ( 2 ) - اوتراق يا اتراق هر دو صحيح است و اطراق با طاء غلط است . به معنى ماندن و توقف مسافر در هنگامشب در جايى ميان راه .