« كاتب چلبى » در جهان‌نما « 1 » مىنويسد : كه « جزيرة العمر » منسوب به « عمر بن عبدالعزيز » پادشاه هفتمين اموى است ، چون واقع در يك جزيرهء بادامى الشكل [ است ] كه در وسط « شط » است ، جزيره ناميده‌اند ، محض اين كه در طغيان شط ، آسيبى به قصبچه نرسد ، اطراف جزيره را با سدهاى منظم از سنگ ، بلند كرده‌اند ، هرگاه جسر را بردارند عبور ممكن نمىشود ، اهالى اين قصبچه تماماً كرد و « شافعى مذهب » ، و مريد خانقاه « شيخ طه » بوده و هستند . اين قصبچه و چند قلعهء ديگر ، از قديم‌الايام در تحت ملكيت خانواده « بدرخان بيك » بود ، و خانوادهء « بدرخان بيك » را كردستانيان از « آل عباس » مىشناسند . ماردين منزل شانزدهم « ماردين » ، بيست فرسخ است ، در كمر كوه عظيمى واقع است ، از پاى كوه مزبور ، الى شهر « ماردين » دو فرسخ تمام است ، راهِ دستى ساخته‌اند ، سنگ فرش كرده‌اند ، . همه اين راه بسيار پيچ و خم دارد ، ولى چنان درست كرده‌اند اين دو فرسخ راه سربالا را ، كه توپ و أرّاده « 2 » به آسانى مىرود . نيم فرسخى شهر مزبور ، باغات در كمر كوه آورده‌اند ، اكثرى از ميوه‌هاى سردسير و گرم‌سير عمل آيد . خانه‌هاى عالى دارد ، جميعاً از سنگ تراش ، عوض آجر ، كلًا خانه بزرگ و كوچكشان سنگ است ، قلعه دارد ، دو دروازه دارد ، بسيار مضبوط ، ارگى دارد بالا سر شهر ، كه در كلّه كوه واقع است . جاى خوش آب و هوا است . عمارات‌اش كلًا طرح فرنگ است ، توپ دارد ، يك فوج سرباز دارد ، بسيار قلعهء صعبى « 3 » است ، اگر آب خود قلعه كفايت خودش را بكند ، در محاصره عجز ندارد ، جنگل زياد در اطرافش هست ،

--> ( 1 ) - كتابى است به زبان تركى در هيئت و جغرافيا ، تاريخ تاليف آن در سال 1058 ه . ق . است و حاجى خليفه آن را به سلطان محمد رابع اهدا كرده است . ترجمه‌اى ارزشمند از اين كتاب ، جزء نفايس كتابخانه آية اللَّه مرعشى در قم موجود است . ( تقويم التواريخ : 12 ) ( 2 ) - درشكه ، گارى ( 3 ) - سخت و دشوار