حاج عليخان اعتماد السلطنة (حاجب الدوله)
61
سفرنامه حاج عليخان اعتماد السلطنه (فارسى)
ديرته منزل چهاردهم ديرته ، دهكده بسيار محقر [ ى ] است ، مخصوص براى اسب تاتارخانه است ، و الا چندان آبادى ندارد . مسين منزل پانزدهم مسين ، بيست فرسخ است ، بسيار مكان خوش هوا ، و آب فراوان ، خوش جلگه ، نيم فرسخىِ طرف كوهش باغات خوب دارد . انجير و هلوى خوب هم مىرسد . قصبچهاى است در نهايت صفا ، مِنْ « 1 » توابع موصل است . بدرخان بيك بدرخان بيك يكى از امراى بزرگ كردستان بود ، بعد از آن كه « سلطان عبدالمجيد خان » مرحوم ، اعلان تنظيمات « 2 » نمود ؛ بعض ولاة ، كردستانىها را اغفال و اضلال كرده ، تشويق به شورش نمودند ، و ضبط تيولها « 3 » از جانب ديوان نيز ، دامن به آتش شورش زد . « دولت عثمانى » ، مجبور به قشونكشى از براى تنبيه شورشيان شد ، « عثمان پاشاىِ » مشير ، مأمور به كردستان شده ، امراى باغيه اكراد را ، حرباً « 4 » و استمالتاً « 5 » به دست آورده ، هر يكى از آنها را با اولاد و عيال ، مؤبداً « 6 » به جزيرهء يكى از جزاير درياى سفيد ، نفى و اجلا « 7 » كرد . دولت نيز در مقابلِ املاكِ آنها كه ضبط كرده بود ، مواجبى معين نمود كه بعد از فوت خودشان انتقال به بازماندگان آنها نمايند .
--> ( 1 ) - از حومهء موصل . ( 2 ) - اعلان سازماندهى به اوضاع كشور . ( 3 ) - زمين و ملكى كه پادشاهان به افراد مىبخشيدند و واگذار مىكردند . ( 4 ) - از راه جنگ . ( 5 ) - از راه دلجويى و دلخوشى دادن . ( 6 ) - هميشگى و ابدى ، نفى مؤبّد يعنى تبعيد دائم . ( 7 ) - تبعيد .