حاج عليخان اعتماد السلطنة (حاجب الدوله)
45
سفرنامه حاج عليخان اعتماد السلطنه (فارسى)
و فقرا و مساكين وابناى سبيل را اطعام مىكرد و اكسا « 1 » مىنمود و انعام مىداد . مدرسهء واسعى بنا نموده ؛ مدرّسى از حنفى و شافعى مأمور به تدريس كرده بود . در هر هفته به همان مدارس رفته ، به طلاب انعام مىداد ، و « خانقاهى » از براى صوفيان معين كرده بود ، و صوفيان را نيز اكرام مىكرد . در هر سال دو دفعه به لنگرگاهها مال وافر فرستاده ، اسراى اسلاميه را از كفار خريده ، و مخارج راه آنها را داده به ممالكشان مىفرستاد ، در هر سال از براى فقراى حرمين ، پنج هزار تومان ارسال مىداشت ، آب جبلِ « عرفات » را اين حكمران عاليقدر جارى نمود ، و چند بركهء عالى در اين كوه بنا كرد . اين پادشاه حرمت زياد به عيد ولادت « حضرت فخر عالم » مىنمود ، و روايت مىكنند كه از براى جشن عيد مزبور ، كه اين پادشاه برپا مىكرد ، انبوهى از قُرّاء و علما و ادبا و شعرا و حكما و صاحبان فنون و صنايع ، از « عراق » و « شامات » و « كردستان » و « ايران » و ساير ممالك متجاوره آمده ، در « اربيل » جمع مىشدند . و اين پادشاه نيز يك ماه قبل از عيد مولود ، بيست قُبّه « 2 » از تخته ، نصب مىكرد و تمام اين قبّات عبارت از چند طبقه بودند ، و آنها را مزّين به انواع اسباب ذى قيم مىنمود ، در اين طبقات خنياگران « 3 » خوش صوت ، و سازندهها و ساير صاحبان صنايعِ نفيسه نشسته ، آهنگ ساز و آواز و اجراى صنعت مىكردند . اهالى از داد و ستد دست مىكشيدند و اين قبهها ، از دروازهء شهر تا به « خانقاه » مثل خيابان ، روبرو نصب مىگرديد . هر روز بعد از عصر ، اين پادشاه از اين خيابان آمده ، در يكى از اين قباب نشسته ، تماشاى صنايع بديعيهء صاحبان فنون را مىكرد ، خيمه شببازىهاى خوب ، به نظر اين پادشاه مىرسانيدند . و شبها در « خانقاه » وجد و سماع صوفيان را تماشا كرده ، در آنجا
--> ( 1 ) - مىپوشاند ( 2 ) - گنبد ( 3 ) - نوازندگان