حاج عليخان اعتماد السلطنة (حاجب الدوله)
39
سفرنامه حاج عليخان اعتماد السلطنه (فارسى)
والى « بغداد » مجدداً حكم مؤكّد ، براى اسب تاتارخانه و سوار حافظ و مهماندار تعيين نموده ، هشت روز در منزل « دلى عباس » براى انتظام اين امورات ، گوشهء خرابهاى ، كه خوراك و پوشاك و رختخواب ، البته كمتر از يكى از رعاياى « آدينه كوى » ، كه يك دهى است در « بغداد » ، خوراكشان ارزن ، و فرش و رختخوابشان خاك ، و پوشاكشان يك قطعهء پوست ، بارى باز هر چه بود تمام شد . شب سمور گذشت و لب تنور گذشت بعد از رسيدن خبرِ « بغداد » حركت كرديم ، سخن در اينجا بود كه يك مداخل « 1 » بزرگ ، و يك منصب كلّى ، از فقره تاتارخانه براى « دولت روم » فراهم آمده است ، هم امور دولتشان مىگذرد و هم منفعت كلى حاصل مىكنند . حاجى نجيب پاشا « حاجى نجيب پاشا » يكى از وزراى معروف « دولت عثمانى » است ، در زمان سلطنت « سلطان محمود خان دوم » الملقّب به « عدلى » به روى كار آمده ، در اغلب ولايات معتبرهء آن دولت حكومت كرده و تا اواخر سلطنت « سلطان عبدالمجيدخان » مرحوم ، در ولايت « بغداد » حكومت نموده ، نايل منصب « شيخ الوزرايى » گشت ، گويا در عشر ثامن مائه سيزدهم « 2 » وفات يافت ، شخصى بود دولتخواه و رعيت پرور و غريب نواز . « جميل پاشاى » وزير كه اكنون والى « جده » است ، فرزند مشارٌاليه ، و يكى از وزراى معروف و قابل « دولت عثمانى » است . همين « حاجى نجيب پاشا » بود كه در سال هزار و دويست و پنجاه و هشت ، عساكر « بغداد » را در « كربلاى معلا » و « نجف اشرف » فرستاده ، قتل عام كرد . آن چه به ثبوت رسيده ، زياده از چهلهزار نفس ، در اين معركه مقتول افتاد . اموال مقتولين و غير ، به تاراج رفت ، مىگويند كه روزى « سلطان عبدالمجيدخان » ، تفصيل اين واقعه متأسفه را از
--> ( 1 ) - محل درآمد ( 2 ) - دهه هشتم سدهء سيزدهم