به خود اين زحمت تاريخى را بدهند كه چگونه معتزله بر شيعه تأثير گذارده است ، درحالىكه معتزله هم انديشه‌هاى خود را به امامان شيعه عليهم السّلام منسوب مىكنند . در هرصورت ، نخستين كسانى كه اين تهمت را عليه شيعه مطرح نمودند ، نويسندگان معتزله از جمله ، خيّاط در كتاب انتصار ، بودند و بعدىها هم ، اعم از ملل و نحل‌نويسان و غير آنها اين مطلب را تكرار كردند ؛ همچون آقاى مدرّسى طباطبائى در مكتب در فرآيند تكامل كه عبارت كتاب بيان الاديان را نه آن‌گونه كه در كتاب است ، بلكه آن‌گونه كه خود خواسته ، فهميده است ! « 1 » 8 . در ص 245 دربارهء « يكى از اصحاب واقفى امام پنجم و ششم » اين سؤال مطرح است كه « اصحاب واقفى » اين دو امام به چه معناست ؟ ! 9 . در ص 308 نوشته است : عالم نيشابورى ، احمد بن مهران ، نقل 48 حديث ، يعنى 5 درصد از كل را ، كه عمدتا دربارهء شرح‌حال ائمّه [ عليهم السّلام ] است ، در اين كتاب بر عهده داشته . روشن است كه خراسان منطقه‌اى پربار براى احاديث شيعهء دوازده امامى در باب شرح‌حال ائمّه [ عليهم السّلام ] بوده است ؛ چراكه احمد بن مهران در كتاب التوحيد ، فقط 2 روايت نقل كرده بود . نويسندهء محترم چنين نتيجه‌گيرىهايى در سرتاسر كتاب دارد . به صرف اينكه

--> - معرفى مىكند كه به اين مطلب پرداخته‌اند : طبقات المعتزله قاضى عبد الجبّار معتزلى ، ص 291 / نشوار المحاظره ، ج 8 ، ص 70 / بيان الاديان ، ص 34 / منهاج السنة ، ج 1 ، ص 46 / لسان الميزان ، ج 4 ، ص 459 . عبارت بيان الاديان را نقل مىكنيم كه ببينيم عبارت اين كتاب چقدر با بيان آقاى مدرّسى سازگار است ! بيان الاديان مىنويسد : « در اصول مذهب ، ايشان با معتزله برابرند ؛ در نفى رؤيت و تشبيه و خلق قرآن و حدوث صفات فعل و استطاعت ، الّا در يك چيز . . . » ( بيان الاديان ، تهران ، انتشارات ابن سينا ، 1312 ، ص 34 . ) ( 1 ) . براى اطلاع بيشتر ، ر . ك . قاسم جوادى ، « تأثير شيعه بر معتزله » ، هفت آسمان ، قم ، مركز مطالعات و تحقيقات اديان و مذاهب ، ش 1 ( بهار 1378 ) .