كلينى بيش از يك صفحه به بسط و شرح نكاتى از خطبه مىپردازد . حال اگر اين مطالب امام على عليه السّلام و نكات نقل شده از كلينى ضد عقل هستند ، آيا در تمام جهان ، مطلب عقلى يافت مىشود ؟ و اگر نويسنده به خطبهء بلند كلينى در آغاز كتاب توجه مىنمود ، مطلب را به روشنى مىيافت ؛ آنجا مىفرمايد : خردها او را فرا نگيرند و اوهام به آستان او نرسند و ديده‌ها او را در نيابند و اندازه او را فرانگيرد . در آستان او ، زبان‌ها ناتوانند و ديده‌ها كورند و هرگونه ستايشى در مقام او نارساست . بىپرده نهان است و بىمانع در خفا . بدون ديدن ، شناخته شود و بدون تصوير ، وصف شود و بىجسم ، دانسته شود . معبودى جز خداى بزرگ و برتر نيست . وهم‌ها از رسيدن به كنه او گم‌راهند و خردها از رسيدن به مرز نهايت او خود باخته . و هم تيزپرواز به دو نرسد و ديدهء تيزبين او را در نيابد . او شنوا و داناست . « 1 » اگر او در همين بيانات دقت مىكرد كه چگونه عقل‌گرايى بر انديشهء توحيدى كلينى سايه افكنده است و سپس به سراغ روايات مىرفت و مىديد كه چگونه همين مطالب در روايات نقل شده موج مىزنند و بدون پيش‌فرض داورى مىكرد ، قطعا به نتيجه‌اى متفاوت مىرسيد .

--> - اذا تدبّرها و فهم ما فيها ، فلو اجتمع ألسنة الجن و الانس ليس فيها لسان نبىّ على ان يبيّنوا التوحيد به مثل ما اتى به - بابى و امى - ما قدروا عليه و لو لا ابانته - عليه السلام - ما علم الناس كيف يسلكون سبيل التوحيد . الاترون الى قوله : " و لا من شىء كان و لا من شىء خلق ما كان . " فنفى بقوله : " لا من شىء كان " ، معنى الحدوث و كيف اوقع ما احدثه صفة الخلق و الاختراع بلا اصل و لا مثال . » ( همان ، ج 1 ، ص 105 ) ( 1 ) . « لا تضبطه العقول ، و لا تبلغه الاوهام ، و لا تدركه الابصار ، و لا يحيط به مقدار ، عجزت دونه العبارة ، و كلّت دونه الابصار ، و ضلّ فيه تعاريف الصفات . احتجب به غير حجاب محجوب ، و استتر به غير ستر مستور ، عرف به غير رؤية ، و وصف بغيره صورة ، و نعت به غير جسم . لا إله الا اللّه الكبير المتعال ، ضلّت الاوهام عن بلوغ كنهه ، و ذهلت العقول ان تبلغ غاية نهايته ، لا يبلغه حدّ وهم ، و لا يدركه نفاذ بصر ، و هو السميع العليم . » ( همان ، ج 1 ، مقدّمه ص 1 . )