آندرو جي . نيومن (مترجم: ابوطالبى / امين / شكر اللهى)

23

دوره شكل گيرى تشيع دوازده امامى (فارسى)

جا داشت نويسنده بيان مىكرد كه فقه عقل‌گرا در جهان اسلام - و نه فقط در شيعه - داراى چه ويژگىهايى بوده و نسبت به مسائل روزمرّهء فقه عقل‌گرا چه مىگفته است . فقه عقل‌گرا در باب نماز ، روزه ، زكات ، طهارت و ازدواج چه مىگفته كه كلينى خواسته است با بيان اين مطالب ، در مقابل فقه عقل‌گرا موضع‌گيرى كند ؟ از سوى ديگر ، نويسنده كمتر حاضر است به اين مسئله بپردازد كه شايد نخستين انگيزهء كلينى اين باشد كه عصر حضور به پايان رسيد و ائمّهء اطهار عليهم السّلام در بين شيعيان نيستند كه پاسخگوى مسائل آنان باشند . بدين‌روى ، ضرورت ايجاب مىكند كه يك دوره روايات در باب اصول و فروع جمع‌آورى شوند . نويسنده در ص 282 در گزارشى از كتاب « العقل » كافى مىنويسد : در اين احاديث ، عقل به عنوان اولين مخلوق خداوند مطرح است و با تلاش انسان قابل دست‌يابى نيست ، بلكه فقط موهبتى است كه به او اعطا مىشود ؛ فقط به واسطهء علم - دانشى كه ائمّه [ عليهم السّلام ] تعليم كرده‌اند - انسان به معرفت حقيقى يعنى معرفة اللّه رهنمون مىشود و بنابراين ، براى مؤمن عقل و علم دائما و ضرورتا با يكديگر همراهند و عقل به تنهايى و بدون علم ائمّه [ عليهم السّلام ] كافى نيست ؛ همان‌گونه كه اگر عقل نباشد ، علم قابل درك نيست . . . در نهايت ، نويسنده نتيجه مىگيرد كه قرار دادن اين 34 حديث در ابتداى 16199 روايتى كه كلينى گردآورى كرده ، نشان‌دهندهء نكوهشى آشكار نسبت به عقل‌گرايان بوده است . در برابر اين نتيجه ، اين پرسش مطرح مىشود كه اگر روايات در ايران نوشته شدند نه در بغداد ، موضع‌گيرى او در برابر چه كسانى در ايران بوده است ؟ از سوى ديگر ، آيا عقل‌گرايان عقل انسان را در همهء مسائل كافى مىدانستند ؟ آيا معتزلهء