شبستان ، كه صف نمازگزاران در آنها گسترده است ، به موازات آن بنا مىشوند و محراب ، كه به سان كانون اصلى طرّاحى مسجد تعيين كنندهء ديگر فضاهاى مسجد است ، همواره رو به قبله ، يعنى مكّهء مكرّمه دارد . امّا ساختمان مسجدالحرام گرداگرد كعبه است و از هرسو كعبه را در آغوش خود دارد و هر گوشهء آن از مركز مسجد ؛ يعنى كعبه ، الهام مىگيرد . تنها شكلى كه مىتواند اين وظيفهء نمادين را به‌خوبى عهده‌دار شود ، هشت‌ضلعى است ؛ گو اين‌كه شكل آن با بسيارى از ديگر ساختمان‌هاى هشت‌ضلعى تفاوت دارد . شبستان‌هاى مسجد نيز از رواق‌هاى ديگر مساجد تاريخى متفاوت است ؛ زيرا شمارى از فضاهاى سرپوشيدهء حرم مكّه ، ويژهء نماز است و از شمارى ديگر تنها به عنوان گذرگاه استفاده مىشود . مناره‌هاى هفتگانه كه در زواياى مسجدالحرام برافراشته است نيز از شمار گلدسته‌هاى ديگر مساجد افزونتر است . حرم قديم و توسعهء اوّل سعودى ، افزون بر محلّ نماز و گذرگاه و محلّ سعى و اذان ، وروديها و نقشهء نوسازيهاى حرم شريف مكه در گذر زمان