أحمد السباعي (مترجم: رسول جعفريان)
688
تاريخ مكة (از آغاز تا پايان دولت شرفاى مكه "1344 ق")
قضات قاضيانى كه در مكه بودند ، عالمانى ترك بودند كه عثمانىها آنان را به مكه مىفرستادند و احكام آنان از طرف شيخ الاسلام تركيه صادر مىشد . بنابراين ، قاضى ، نمايندهء سلطهء دينى ترك در مكه بود و رياست مراسمى را بر عهده داشت كه ضمن آن اميران مكه به امارت رسيده و براى اين كار مجلس و مراسم خاصى را برپا مىكردند . كار آنان تقديم خلعتهاى سلطانى به امير بود . در اينجا ما در صدد بيان اسامى آنان نيستيم ، چرا كه هدف ما بيان اسامى عالمانى است كه از خاندانهاى علمى مكه هستند . « 1 » اصلاحات در مسجد الحرام در اين دوره ، دولت عثمانى توجه خاصى به مسائل عمومى مسجد داشت . مادر سلطان عبدالحميد در سال هزار و دويست و پنجاه و اندى ، شش ستون به مسجد اهدا كرد كه روى هر كدام آنان شش شاخه از برنج بود كه به آنها قنديلهايى آويزان بود و در گوشههاى مسجد نصب شده بود . همچنين عثمانىها ميان ستونهاى جلوى رواقها ، ميلههاى آهنى درست كرده و قنديلهايى به آنان آويخته بودند . شيخ حسين باسلامه در كتاب عمارة المسجد اين قناديل را در داخل رواقها و صحن و كنار درها شمارش كرده و گويد كه عدد آنها 1422 قنديل منهاى قنديلهايى بود كه در منارهها قرار داشت . مقصود از قنديل ، يك چراغ شيشهاى مشبك در سه سمت و به صورت منظم است . در داخل آنها ظرفى است كه در آن روغن و آب ريخته شده و فتيلهاى در وسط آنهاست كه مسؤول روشنايى ، آنها را با مشعلهايى كه روشنايى آنها را به فتيله مىرساند ، روشن مىكند .
--> ( 1 ) . مردم مكه روزگارى خود منصب قضا را داشتند و اوضاع به همين منوال بود تا آن كه تركها كه خود را قدرت حاكم ديدند ، مصمم شدند تا از خود قاضيانى بگمارند و اين از سال 943 بود و ادامه داشت تا زمانى كه ملك حسين دولت حجاز را مستقل كرد .