أحمد السباعي (مترجم: رسول جعفريان)

677

تاريخ مكة (از آغاز تا پايان دولت شرفاى مكه "1344 ق")

انگليس مبارزه كرده بود ، يعنى شيخ محمد رحمةاللَّه هندى عثمانى صاحب كتاب اظهار الحق به مكه آمد . وى در باره تأسيس يك مدرسه براى تعليم دين و زبان عربى و قرآن اقدام كرد و يكى از زنان ثروتمند هندى هم به نام صولت النساء كمك مالى داد و بناى اين مدرسه به نام صولتيه آغاز شد . محل آن امروز در حارّة الباب در خندريسه است . اين اقدام مربوط به سال 1290 است . طلاب چنان بر اين مدرسه روى آوردند كه گويى تشنگان به چشمهء آب برسند . شمارى هم به دروس خود رحمت اللَّه كه در مسجد ارائه مىكرد آمدند . تلاش‌هاى وى در حلقهء علمىاش در مسجد مفيد افتاد ، چنان كه در حلقهء علمى كه در خانه‌اش بود . وى خدمت شايسته‌اى به لحاظ علمى به مكه كرد كه آثار آن تا به امروز روى افراد زيادى از علماى برجسته و صاحب منصبان دينى و قضايى برجاى مانده است . از مشهورترين كسانى كه او تربيت كرد علمايى از خاندان‌هاى مرداد ، مفتى ، عجيمى ، غمرى ، طيب ، دهان ، دهلوى ، دحلان ، بابصيل ، زواوى ، كتبى ، كمال ، و قارى بود . شيوخ برجستهء متأثر از وى هم اينان هستند : حسن مشاط ، عيسى رواص ، يحيى امان و عده‌اى ديگر از علماى مكه ، و اين مدرسه همچنان باقى است . مدرسهء فخريه شيخ عبدالحق قارى ، يكى از استادان مدرسهء صولتيه به تقليد از استادش ، در سال 1296 مدرسهء فخريه را درست كرد . اين مدرسه در نزديكى باب ابراهيم بود . وى از ثروتمندان هند درخواست كمك كرد كه آنان به دعوت وى پاسخ مثبت دادند ، پس مدرسه را شروع كرد كه آن هم تأثير قابل توجهى در مكه داشت . بعد از آن شيخ عبدالكريم طرابلسى مدرسه‌اى در قاعة الشفاء ايجاد كرد . اين نخستين مدرسهء عربى بود كه تدريس روى صندلى و با استفاده از تخته سياه بود . شمارى از استادان سورى هم وى را كمك مىكردند . زمانى كه مشروطه خواهان در انقلاب دومشان در سال 1327 پيروز شدند ، شروع به تأسيس مدارسى در حجاز كردند . از آن جمله در مكه ، مدرسه‌اى برابر باب الصفا ايجاد