أحمد السباعي (مترجم: رسول جعفريان)
571
تاريخ مكة (از آغاز تا پايان دولت شرفاى مكه "1344 ق")
اصلاحات ديگر ادامه يافت تا آن كه در دوم ذى حجهء همان سال ، همهء اينها به پايان رسيد . « 1 » در اثناى كار در نصب حجر الاسود ، حجر به چهار قسمت تقسيم شد . اين كار به شدت همه را نگران و ناراحت كرد تا آن كه چهار بخش را با مُركّبى كه آن را با عنبر و
--> ( 1 ) . تاريخ الكعبه ، ص 107 . بسيارى از منابع شرحى مفصل از تجديد بناى كعبه در سالهاى 1040 تا 1042 به دست دادهاند ، از جمله : منائح الكرم ، ج 4 ، صص 90 - 110 . مبناى وى رسالهء الاقوال المعلمة فى وقوع الكعبة المعظمة از على بن عبدالقادر طبرى بوده است . على بن عبدالقادر طبرى هم در كتاب الأرج المسكي ، صص 143 - 148 شرحى از اين بازسازى را آورده است . باسلامه در منبعى كه مورد استفادهء مؤلف بوده ، خاتمهء آن را ذى حجهء سال 1040 نوشته است ، اما در منابع ديگر ، سال 1042 آمده كه بايد اشاره به ادامه كارهاى ترميمى پس از ايام حج سال 1040 و حتى 1041 باشد . مرحوم ميرزا زين العابدين كاشانى كه اين زمان از علماى مقيم مكه بود و در سال بعد يعنى سال 1041 در مكه به شهادت رسيد ، در كار بازسازى كعبه نقش داشت . وى در اين باره رسالهاى با نام مفرحة الأنام فى تأسيس بيت اللَّه الحرام نگاشت كه ما متن آن را در ميراث اسلامى ايران دفتر نخست ، چاپ كرديم . وى در جايى از آن گويد : و حكايت اساس شريف چنان است كه روز سهشنبه سيوم جمادى الثانى سنهء 1040 شروع در فرود آوردن بقيّهء خانهء مبارك شد . اين ضعيف با فَعَله ، بهكار كردن مشغول شد - واللَّه يعلم المفسد من المصلح - و جميع فَعَله به امر الهى با آن دو شخصى كه از جانب سلطان روم ، يكى را وكيل و يكى مباشر كرده ، فرستاده بودند ، مريد و معتقَد فقير شدند ؛ چنانكه هر چه مىگفت در باب خانه مبارك مىشنيدند تا آنكه چهار طرف خانه را فرود آوردند الّا ركن شريف حجر ؛ چنانچه يك سنگ بالاى حَجَر شريف و يك سنگ زيرين آن را گذاشتند كه تا وقتى بنّا به آنجا برسد حجر مبارك را بردارد و فقير به مباشر گفت كه « ركن شريف حجر را حفظ بايد كرد تا فَعَله پاى برو ننهند » ؛ قبول كرد و الواح خشب طلبيد ؛ به امر الهى به پنج لوح به عدد آل عبا - صلوات اللَّه عليهم - ركن شريف محفوظ شد . و اين ضعيف به يكى از مؤمنان گفت كه گويا حضرات آل عبا ، منع بر داشتن حجر مبارك خواهند كرد . آخر چنان شد ؛ چرا كه وقتى كه فقير بتوفيق اللَّه تعالى و امداد معصومين - صلوات اللَّه عليهم - اساس بيت اللَّه الحرام را گذاشت ، بسيار بر مخالفين گران آمد ؛ به جهت آنكه در وقت اساس گذاشتن به امر الهى ، كسى از ايشان حاضر نشد ؛ گويا كه حق تعالى ايشان را ىفى سلسلة ذرعها سبعون ذراعاى قيد كرده بود الّا مباشر و چند كس از بنّايين ؛ چنان كه شيخ الحرم در خفيه ، اشاره به آن جماعت كرده بوده كه اساس كعبه را فقيه رافضيان گذاشت و به گوش اين ضعيف رسيد و روزى كه بنّا به ركن حجرالاسود رسيد و خواستند حجر شريف را از جاى خود بردارند اين فقير تقيّه كرده حاضر نشد و اكتفا به اساس گذاشتن و سه ذراع از ارتفاع تمام عرض كه ناودان رحمت در اوست كرده بود . « ج »