زمزم با سنگ مرمر فرش شده بود و در اطراف داخل قبه به صورت دايره جايى براى آب بود كه عرض و عمق آن يك وجب و ارتفاع آن از زمين پنج وجب بود و آن آب براى وضو وجود داشت . در پايين آنها هم ستون‌هاى كوچكى بود كه مردم براى گرفتن وضو روى آنها مىنشستند . وى همچنين از قبّهء عباس به همان صورتى كه ابن جبير در زمان ايوبىها وصف كرده سخن گفته و از تُنگ‌هايى كه آب در آنها خنك مىشده ياد كرده مىنويسد : در آنجا خزانه‌اى هم براى كتاب‌ها و قرآن‌ها بود . از جملهء آن قرآن‌ها ، مصحفى به خط زيد بن ثابت بود كه در سال 18 از وفات رسول صلى الله عليه و آله كتابت شده بود . ابن بطوطه همانند ابن جبير به آن تبرّك جسته و بر آن بوسه زده است و مىنويسد : درِ اين قبّه از سمت شمال و در كنار آن قبّه‌اى معروف به قبة اليهودية است . « 1 » چراكسه هر دو قبه را در سال 807 تعمير كردند و شايد تغييراتى هم در آنها داده باشند ؛ زيرا بعدها ابن ظهيره در وصف آنها مىنويسد : قبّهء عباس تنها مخصوص شرب است ، اما كتاب‌ها و مصاحف در قبّهء ديگر است . او چيزى از مصحف زيد بن ثابت نمىگويد . به نظر ما بعيد نيست كه آن قرآن در يكى از اين فتنه‌هاى فراوانى كه در مكه پيش آمده ، از ميان رفته باشد . هر دو قبّه در سال 1310 از اساس برداشته شد ، چنان كه در جاى خود به آن اشاره خواهيم كرد . در اين دوره ، به سال 807 باب الخلوه در سمت زمزم بسته شد ، جايى كه مجلس ابن عباس در آنجا بود . در جاى الخلوه بركه‌اى سقف‌دار بنا گرديد و در ديوار آن كه در سمت باب الصفا بود ، ظرف‌هاى مسين « 2 » وجود داشت كه از آب موجود در آن‌ها مردم در حالى كه روى سنگ‌هايى كه گذاشته شده بود نشسته بودند ، وضو مىگرفتند . بالاى آن بركهء مسقف ، خلوتى بود كه پنجره‌اى به سمت كعبه ، پنجره‌اى به سمت صفا و پله‌اى

--> ( 1 ) . فاسى از اين قبة اليهودية ياد كرده و مىگويد چيزى از آن جز آنچه در سفرنامهء ابن جبير آمده ، نديده است . بنگريد : شفاء الغرام ، ج 1 ، ص 242 . ( 2 ) . به اين قبيل ظروف ، حنفيات مىگويند و البته اسامى آن تغيير مىكند . شايد بزبوز از كلمهء « بزبز الماء » يا شير وقتى باقوت دوشيده مىشود ، گرفته شده باشد . در لغت هم شبيه اين وارد شده است ( عاتق ) .