الفقيه بود . نيز امام حنبلىها محمد بن عثمان بغدادى كه نايب قاضى و محتسب بود ، چنان كه شهاب‌الدين بن البرهان و عبدالله بن عمر صوفى و شهاب الدين احمد بن على و عبدالحق سنباطى و عبدالكبير خرازى و سيد محمد خطاب هم از مشاهير اين دوره بودند . از ميان مجاوران ، كسانى چون سيد ابراهيم خرد و نيز احمد ريمى و احمد حنبلى و عبدالله بن احمد باكثير و محمد مشرع يمنى و سيد محمد تريمى شهرتى به دست آوردند . برخى از اين علما تا اوايل دورهء عثمانى زنده بودند . « 1 » مجلس ومحفل برخى از امرا ، محل حضور عالمان و جاى طرح برخى از مباحث علمى بود . مشهورترين آنها محفل حسن بن عجلان ، فرزندش بركات ، و نواده‌اش محمد بود . اينان در ميان اميران مكهء اين دوره ، افرادى با كفايت علمى سطح بالا به شمار مىآمدند . شيخ عبداللَّه ابوالخير در كتاب نشر النور فى تراجم علماء مكه « 2 » از شمار فراوانى از عالمان اين دوره و آثار و مؤلفات ايشان ياد كرده كه جاى آن در كتاب‌هاى شرح حال است . من نسخه‌اى خطى از اين كتاب را در كتابخانهء شيخ عبدالوهاب دهلوى در مكه به دست آوردم . شمارى از اين علما ، منصب قضاوت و افتاء مكه را عهده‌دار بودند ، همچنان كه برخى صاحبِ منصبِ محتسبى بودند كه كارش نظارت بر بازار و امور عمومى بود . مماليك در برخى از دوره‌ها ، ولايت قاضى را تأييد مىكردند ، چنان كه در مواردى كسى را از مصر براى منصب قضاوت مىفرستادند . اشراف هم گاه قضات را عزل كرده و يا تأييد مىكردند . سلطان قايتباى به مسألهء تعليم و تربيت در مكه توجه خاص داشت . وى به سال 882

--> ( 1 ) . بنگريد المختصر من كتاب نشر النور ، تحقيق العامودى ، جده ، دارالمعرفه ، 1986 . ( 2 ) . نام دقيق اين كتاب با مشخصات چاپ آن چنين است : نشر النور و الزهر فى تراجم أفاضل مكة ، شيخ عبدالله‌مرداد ابوالخير ، اختصار و ترتيب و تحقيق : محمد سعيد العامودي و أحمد علي ، عالم المعرفة ، جده چاپ دوم 1986 . در متن ، به اشتباه از آن با عنوان نظم الدر فى تراجم علماء مكه ياد شده است . در ضمن آنچه چاپ شده « مختصر » كتاب ياد شده است و به همين دليل نامى كه بر روى متن چاپى آمده مختصر نشر النور . . . است . « ج »