محراب‌هايى كه در ( منزلگاه‌هاى در ) راه‌هاست ، دارد . پس از آن امام حنفى برابر ناودان زير ميزاب در داربستى كه براى اوست ، نماز مىخواند . ابهّت او از همهء امامان بيشتر بوده ، شمع و چيزهاى ديگرش با افتخارتر است ؛ چرا كه دولت‌هاى عجم همه مذهب او را دارند . امام حنبلى با امام مالكى همزمان نماز مىگزارند ، آن هم برابر حجر الاسود و ركن يمانى . او نيز داربست بزرگى در نزديكى داربست حنفى دارد . « 1 » ابن ظهيرهء قرشى مىگويد : نماز مغرب را همهء امامان همزمان مىگزارند و به همين دليل ، نمازگزاران ، فراوان اشتباه مىكنند . « 2 » در حاشيهء ابن عابدين بر كتاب الدر المختار آمده است كه در آن زمان ، برخى از فقها تعدد نماز جماعت را مورد انكار قرار داده و به عدم جواز چنين امرى بر اساس مذاهب اربعه فتوا داده‌اند . ابن ظهيره بدين نكته اشاره دارد كه تعدّد جماعات تا روزگار چراكسه بود . آن زمان لغو شد ، اما باز رايج گرديد . من بايد بگويم كه اين وضعيت ادامه داشت تا آن كه در زمان حكومت سعودى ملغا شد . « 3 » ابن جبير مىگويد : در روز آدينه منبر را به ديوار كعبه ، برابر حجر الاسود و ركن عراقى مىچسبانند . خطيب در حالى كه روبروى مقام است ، بر آن بالا مىرود . وى جامه‌اى سياه و زركش پوشيده و عمامه‌اى سياه ( كه شعار عباسيان است ) بر سر دارد . چنان كه ردايى بر شانه انداخته كه آن هم سياه است . همه اينها از الناصر عباسى است . پيشاپيش او يكى از خادمان كه چوب خرّاطى شدهء سرخ رنگى كه بر سر آن چرمى است كه آن را به صورت تازيانه درآورده به دست گرفته ، در هوا مىچرخاند كه صداى بلندى از آن بر مىخيزد كه در داخل و خارج حرم شنيده مىشود . اين در حكم اعلان آمدن

--> ( 1 ) . رحلة ابن جبير ، ص 74 . ( 2 ) . سنجارى اين مطلب را به نقل از قاضى محمد بن جارالله ( الجامع اللطيف ، ص 213 ) آورده و سپس افزوده است كه‌وقتى خبر آن‌به سلطان سليمان رسيد ، در مشورتى كه با شريف و علماى مكه و صاحب جده شد ، مقرر گرديد اول امام حنفى نماز را آغاز كند و وقتى به تشهد رسيد ، امام شافعى نمازش را آغاز كند . منائح الكرم ، ج 3 ، ص 262 « ج » . ( 3 ) . در بارهء دفعاتى كه تغييراتى در اقامهء نماز توسط ائمه مذاهب مختلف در مسجد صورت گرفته ، به خصوص نماز مغرب بنگريد : الأرج المسكي ، ص 174 . « ج »