جدّه بر كشتىهايشان ، بر عهده داشتند . آنان با استفاده از اين فرصت ، حجاج را به تنگنا مىانداختند و گاه مىشد كه آنان را گرفتار عطش مىكردند تا بميرند و اموالشان را تصاحب كنند . تعميرات و اصلاحات در مسجد فاطميان توجه زيادى به اصلاح خرابىهاى واقع شده در مسجد الحرام داشتند . آنان برخى از ستون‌هاى رخام را تجديد كرده و برخى از مواضع سقف را تعمير نمودند جز آن كه توجه عباسيان به اين امور روشن‌تر است . آنان كارهاى اصلاحى فراوانى در كعبه صورت دادند . سقف مسجد در سال 542 تعمير شد . همين طور سنگ‌هاى رخام در سال 550 اصلاح شده و ركن يمانى را كه در سال 559 آسيب ديده بود ، استوار كردند . مطيع عباسى قنديلى كه ششصد مثقال طلا بود به كعبه اهدا كرد . « 1 » همان سال قنديل‌هايى از نقره اهدا گرديد . مكتفى عباسى در سال 551 درى كه زيبا ساخته شده و نام خليفه روى آن بود ، به كعبه اهدا كرد . همين طور ناودانى با نقش زيبا در سال 541 فرستاد . محمد جواد ، امير موصل ، كارهاى اصلاحى فراوانى در مسجد انجام داد ، از آن جمله در منارهء باب العمرة ، و قبّه عباس در نزديكى زمزم . همين طور در صحن مسجد يك ساعت آفتابى براى تعيين وقت ساخت . « 2 » محل آن در 43 ذراعى - به ذراع آهن - از ركن كعبه به سمت منبر قرار داشت . اين جايگاه بعدها از ميان رفت و هيچ اثرى از آن برجاى نماند . « 3 » از جمله كسانى از شخصيت‌هاى مسلمان كه به كعبه توجه كرد ، شخصى معروف به شيخ رامشت بود كه نامش ابوالقاسم ابراهيم بن حسين فارسى بود . وى رباطى [ در سال 529 ] « 4 » در نزديكى باب ابراهيم براى سكونت فقراى صوفيه از اصحاب مرقّعات

--> ( 1 ) . تاريخ تواريخ البشر ، خطى . ( 2 ) . منائح الكرم ، ج 3 ، ص 490 . ( 3 ) . الإعلام بأعلام بيت اللَّه الحرام ، ص 191 . ( 4 ) . همان ، ص 216 .