نقاش علمى در شهرهاى بزرگ ، ميان اين فرقه‌ها و دشمنان آنان به جز حجاز بالا گرفت . اين نقطه ، بدور از اختلافات بود و اهالى آن به جز اصحاب سنت به كس ديگرى تمايل نداشتند . البته بايد حركت‌هاى فردى را كه در اين مجموعه نمىگنجيد استثنا كرد . اما مذهب شيعه ، بر خلاف گرايش‌هاى ديگر ، حاميانى در مكه ، مدينه و برخى ديگر از شهرهاى حجاز در زمان‌هاى مختلف از ميان شيعيان علوى و ياران آنان به دست آورد . اصلاحات و تعميرات در مسجد خلفاى عصر عباسى دوم و اميران ترك آنان ، به مسجد الحرام توجه داشتند . متوكل دستور ساخت جايگاه مقام ابراهيم را داد و براى آن هشت هزار مثقال طلا و هفتاد هزار درهم نقره براى استوار كردن آن هزينه كرد . مدتى بعد جعفر بن فضل ، عامل عباسىها در اين شهر ، آن طلا را كند و به دينار تبديلش كرد تا در فرونشاندن شورش اسماعيل بن يوسف علوى در سال 251 - كه شرحش گذشت - صرف كند . بار ديگر على بن حسين عباسى شروع به تجديد آن كرده ، دو طوق يكى از طلا با 1992 مثقال و يكى از نقره براى آن قرار داد . همچنين آن سنگ را كه به هفت قطعه تقسيم شده بود با جيوهء ذوب شده به هم چسباند تا محكم شود . « 1 » وقتى متوكل در خلافتش به حج آمد ، منبر بزرگى درست كرده به جاى منبر قديم گذاشت . همچنين عامل معتز ، در اطراف مطاف ، ده ستون چوبى برافراشته ، ميان آنها طناب گذاشت و به اين طناب‌ها هشت چلچراغ در گوشه‌هاى مختلف كعبه و در هر جهت دو عدد آويزان كرد تا طواف كنندگان از نور آنها بهره گيرند . همچنين جايگاهى براى زنان در پشت ستون‌ها ترتيب داد و حد فاصل را طناب كشيد . « 2 » احمد بن طريف از موالى عباس بن محمد هاشمى ، در سال 241 دو سنگ مرمر سبك به مسجد اهدا كرد كه يكى را زير ناودان و ديگرى را در سطح ديوار حجر

--> ( 1 ) . شفاء الغرام ، ج 2 ، ص 203 . ( 2 ) . اخبار مكه ازرقى ، ج 1 ، ص 193 .