خلافت مهتدى ، على بن حسن هاشمى در سال 256 امير مكه شد . « 1 » زمانى كه معتمد عباسى به خلافت رسيد ، برادرش موفق ، به صورت تبعيد در مكه به سر مىبرد . مهتدى او را به مكه تبعيد كرده بود . معتمد بر آن شد تا از وى كمك بگيرد . به همين دليل كسى را به مكه فرستاده او را به بغداد فرا خواند . وقتى به بغداد رسيد ، بخش شرقى مملكت را كه حرمين هم جزو آن بود به وى سپرد . موفق توانست پايه‌هاى نفوذ خود را استوار كرده ، با استفاده از نفوذ ترك‌ها بر كارهاى برادرش مستولى شود . هرچند مورّخان مكه به اجماع ، موفق را از واليان مكه مىشمرند ، اما واقعيتى كه سياق تاريخ هم همان را تأييد مىكند ، آن است كه وى هيچ گاه به صورت مستقيم بر مكه امارت نكرد ، بلكه حرمين در كنار برخى از بلاد ديگر به او سپرده شده بود ، آن هم وقتى كه او در عراق و مسلّط بر مقدّرات دولت عباسى بود و كسى در مكه به نيابت از او فرمانروايى مىكرد . ابن ظهيره در الجامع اللطيف ، اسامى واليان مكه را در اين دوره كه دوران معتمد است برشمرده است . اما چنان كه از حوادث نقل شده به دست مىآيد ، اين واليان ، تنها نايبانى بودند كه كار امارت را انجام مىدادند ؛ زيرا امارت آنجا در طول خلافت معتمد در اختيار موفق بود . اسامى آنان به اين شرح است : محمد بن متوكل در سال 257 ، و ابراهيم بن محمد بن اسماعيل كه حوالى سال 259 امارت مكه را داشت . برخى از مورّخان ، اسامى ديگرى را كه مخالف با اين فهرست است به دست مىدهند كه تحقيق در آنها دشوار است . ششمين قيام علوى « ثورة الزنج » در اين دوره ، در برخى از نواحى عراق ، يك انقلابى علوى با نام على بن محمد بن احمد قيام كرد و توانست سرزمين‌هاى فراوانى از عباسيان را اشغال كند و در آنها فساد و تباهى به راه اندازد . دامنهء قيام او به مكه رسيد و آنجا را هم اشغال كرد و آن را به محمد بن

--> ( 1 ) . شفاء الغرام ، ج 2 ، ص 187 ، 217 .