باران بهارى و زمستانى حفظ كند . « 1 » در يكى از سال‌هايى كه هارون حج گذارد ، عامل او در مصر ، منبرى بزرگ به او اهدا كرد كه داراى 9 پله و منقوش بود . وى دستور داد آن را در مسجد گذاشتند و منبرى كه از زمان معاويه بود ، به عرفات بردند . « 2 » در دوران امين ، آب زمزم كم شد و حتى خشكيد ، به طورى كه در كف آن كسانى نماز خواندند . خليفه به عمر بن ماهان عامل خود در بريد و صوافى « 3 » دستور داد چند ذرع كندند تا آن كه آب بيرون زد . در آنجا بود كه دريافتند آب از سه جهت وارد چاه زمزم مىشود ؛ يكى برابر ركن اسود ، ديگرى برابر ابوقبيس و صفا ، و سوم برابر مروه . عمق جاه تاآن وقت چهل‌ذراع در خاك و 29 ذراع‌كنده‌در صخره‌بود . مأمون‌هم‌شمارىكار تعميرى در مسجد داشت . از جمله دستور داد تا عمود بزرگى برابر ركن غربى كعبه ساخته شده و چراغ بزرگى بر آن نصب گردد ، تا با چراغى كه امويان برابر حجر الاسود گذاشته بودند ، برابرى كند . او دو عمود ديگر هم برابر دو ركن ديگر كعبه به همين مقصود درست كرد . در زمان واثق دستور انهدام اين ستون‌ها داده شد و به جاى آن‌ها ستون‌هايى از مس درست شد و به هر يك از ستون‌ها دو چلچراغ بزرگ براى روشن كردن مطاف آويخته شد . عباسيان خانهء كعبه را با حرير قرمز و پارچهء قبطى ، هر سال دو بار مىپوشاندند . مأمون بار سومى را با حرير سفيد بر آن افزود . برخى از اوصاف مسجد در اين دوره ازرقى در وصف مسجد در اين دوره چنين مىگويد كه مساحت مسجد ، پس از دو بار توسعهء مهدى عباسى ، به 120 هزار ذراع - هر ذراع نيم متر - رسيد . شمار ستون‌هاى آن هم به 484 رسيد كه از اين تعداد 321 مورد پايه‌هايش مذهّب بود . شمار درها هم به 23 عدد رسيد . ارتفاع ديوار در برخى از جهات 18 ذراع و برخى جهات ديگر 22 ذرع بود . « 4 »

--> ( 1 ) . اخبار مكه ازرقى ، ج 2 ، ص 63 . ( 2 ) . همان . ( 3 ) . نيروهاى داوطلب بسيجى كه در تابستان‌ها با روم نبرد مىكردند . ( 4 ) . اخبار مكه ، ج 2 ، ص 65 .