ازرقى مىافزايد : مسجد دو سقف داشت كه يكى روى ديگرى بود . سقف بالاتر از چوب ساج و آهن بود . ميان دو سقف هم فاصله‌اى به قدر دو ذراع و نيم بود . سقف ساج هم با طلا زينت شده بود . « 1 » ترديدى نداريم كه دو سقفه كردن براى تلطيف هوا در وقت شدّت آن بوده است . ازرقى مىگويد ، آن زمان در كنار سه در از درهاى مسجد ، يعنى باب صفا و باب بنى شيبه و . . . بر جنازه‌ها نماز مىخواندند . سپس مىافزايد : پيش از آن مردم در داخل مسجد الحرام بر جنازه‌ها نماز مىگذاردند . « 2 » همچنين ازرقى مىنويسد : مسجد چهار مناره داشت . « 3 » سپس جاى هر يك را بيان كرده است . ابن ظهيره در توضيح آن مىنويسد : يكى بالاى باب العمره ، ديگرى بالاى باب الحزوره كه ما آن را باب الوداع مىخوانيم ، سومى بالاى باب على و چهارمين مناره بالاى باب السلام بود . او شمار قنديل‌هاى مسجد را 455 عدد دانسته و اين به جز هشت چلچراغى بود كه در ايام رمضان و حج از آنها استفاده مىشد . « 4 » سپس از غرفهء زمزم در مسجد ياد كرده مىنويسد : در ميان آن‌جا حوضى مدوّر بود كه 66 طاقه يا روزنه داشت كه از آن‌جا آب وارد آن مىشد . در انتهاى اين غرفه ، خلوتگاهى « 5 » بود كه در كنار وادى بود و چيزهاى ارزشمند در آن نگهدارى مىشد . گفته مىشد آنجا مجلس عبدالله بن عباس بوده است . در گوشهء غرفهء زمزم در سمت كعبه ، ستونى از ساج بود كه چراغى براى اهل طواف بر آن آويخته مىشد . ازرقى به وجود شن‌هاى كف مسجد در اين دوره اشاره كرده و مىگويد : سيل عظيمى وارد مسجد شد و شن‌ها را پس از سال 200 شست . « 6 »

--> ( 1 ) . اخبار مكه ، ج 2 ، ص 77 و بعد از آن . ( 2 ) . همان ، ج 2 ، ص 77 . ( 3 ) . همان . ( 4 ) . همان . ( 5 ) . در متن عربى ازرقى « كنيسه » آمده كه مقصود همين خلوتگاه است . ( 6 ) . اخبار مكه ازرقى ، ج 2 ، ص 80 .