شورش بدوىها در خلافت واثق و حركت فسادگرايانه و آزاردهندهء آنان بود . اين كافى نيست كه ما در توجيه آن فساد به فقر و گرسنگى باديه اشاره كنيم ، چرا كه حكّام عباسى اين مردم ، آن اندازه كه استوار كردن پايه‌هاى دولت و اركان حكومت برايشان اهميت داشت ، براى اخلاق و ارزش‌ها اهميتى قائل نبودند . شورشى ، به هر دليل و هر رنگى كه برآشوبد ، مستحق محروميت و مرگ بود . همهء اين عوامل جمعاً آثار خاص خود را در پايين آمدن سطح ثروت و غنا در مكه ، تمايل بيشتر مترفان به اسراف و از سوى ديگر كمك به شورشىها و در نهايت به همراه خشكى طبيعى موجود در اين بلاد ، آثار خود را در ضعف زندگى و گسترش فقر و فاقه در اين شهر داشت . بسا باقى ماندهء خانواده‌هاى اهل اتراف و هنر كه گرفتار فقر حاكم بر حجاز شده بودند ، تحت فشار قرار گرفته ، در پى كسب و روزى روانهء سرزمين‌هاى خدا شدند . نويسندهء اغانى از چهره‌هاى مشهورى ياد مىكند كه با استفاده از هنر خود در عراق به كسب و كار مشغول بودند كه از آن جمله يحيى مكى ، « 1 » ابن جامع ، « 2 » يزيد حوراء « 3 » و دنانير « 4 » بودند . همهء اينها ، مردمانى از مكه بودند كه بلاد خود را به سوى عراق ترك كرده هنر خويش را به آن‌جا بردند . نويسندهء اغانى بر آن است كه ابراهيم موصلى ، « 5 » از مشهورترين آوازه‌خوانانِ روزگار عباسى ، هنر خويش را از مردى حجازى گرفته بود .

--> ( 1 ) . يحيى بن مرزوق مكى از موالى اديب و از مغنيان مشهور ، در مكهء روزگار اموى باليد و به سال 220 مرد . ( الإعلام ، ج 3 ، ص 1155 ) . ( 2 ) . ابن جامع مكى ، مغنى مشهور كه از الحان آگاهى زيادى داشت و با رشيد و ادباى زمانش اخبارى دارد . وى به سال 187 مرد . ( 3 ) . از موالى و كنيه‌اش ابوخالد است . آوازه‌خوانى از طبقهء ابراهيم موصلى است كه در مدينه متولد شد و زمان مهدى عباسى به عراق آمد . ( 4 ) . كنيز يحيى برمكى . از مشهورترين آوازه‌خوانان در قصر عباسى است كه حوالى سال 193 مرد . ( 5 ) . ابراهيم بن ميمون تميمى نديم موصلى . يگانه مغنّى زمان خويش كه مخترح الحان بود . وى به سال 188 مرد . ( الإعلام ، ص 19 )