توجه به اوضاع پريشان حكومت المعتمد خليفهء عباسى ، حكومت مصر را از تابعيت خلافت بغداد خارج ساخت و در سال 264 ق شام را نيز به قلمرو حكومت خود اضافه كرد . اين اقدام او با واكنش شديدى از جانب عباسيان روبرو شد . الموفق برادر خليفه كه در حقيقت ادارهء حكومت را در اختيار داشت ، تلاش زيادى براى مطيع ساختن احمد بن طولون به كار بست ؛ اما توفيقى نيافت . با مرگ احمد در سال 270 ق ، پسر او ، خمارويه به حكومت نشست ( حكومت 270 - 282 ق ) . او تلاش كرد تا به روابط خود با دولت عباسى بهبود بخشد و بدين ترتيب حكومت طولونيان بر مصر ، از سوى خليفهء عباسى رسميت يافت . پس از مرگ او در سال 282 ق ، سه نفر از اين خاندان بر مصر و شام حكومت كردند و انحطاط دولت طولونيان از همين زمان آغاز شد . در سال 292 ق عباسيان با استفاده از اوضاع آشفتهء مصر ، با اعزام سپاهى به آن‌جا و برچيدن بساط دولت طولونى ، بار ديگر اين ناحيه را تحت حكمرانى خويش درآوردند . « 1 » صفاريان ( 254 - 296 ق ) يعقوب بن ليث صفار ، مؤسس دولت صفارى ، مردى از سيستان بود كه پس از رها كردن حرفهء خود ؛ رويگرى به عيارى پرداخت . به زودى عياران بر سيستان استيلا يافتند و يعقوب با گرفتن جاى رئيس عياران بر ناحيهء سيستان امارت يافت و كارگزاران عباسيان و طاهريان ( حاكمان خراسان ) را از آن‌جا بيرون راند و سپس بر نواحى جنوب و شرق خراسان تاخت آورده و در نهايت در سال 259 ق با كوتاه كردن دست طاهريان از خراسان و برچيدن امارت آنان ، بر تمام نواحى شرق اسلامى حكمرانى يافت و از آن پس به معارضه با علويان در طبرستان و اميران ماوراء النهر پرداخت . بدين ترتيب يعقوب ، حكومتى مستقل و پهناور را

--> ( 1 ) . ر ك : همان ، ص 94 و حسن ابراهيم حسن ، تاريخ الاسلام ، ج 3 ، ص 133 .