سياست‌گذارىهاى سخت‌گيرانهء عباسيان عليه امامان عليهم السّلام و جامعهء شيعه و اعمال فشارهاى دوچندان بر ايشان ، به‌وجود آمده بود . در واقع اين وضعيت از زمانى آغاز شد كه حاكمان عباسى از اواخر قرن دوم هجرى ، اقدامات فوق العاده‌اى را براى محدود ساختن امامان عليهم السّلام و به انزوا كشيدن شيعيان به كار بستند و روند تدريجى آن با حركتى رو به تزايد تا نيمهء قرن سوم ، كه منتهى به غيبت امام دوازدهم گرديد ، ادامه يافت ؛ از همان زمان كه هارون الرشيد خليفهء عباسى شرايط سختى را بر امام هفتم ، موسى بن جعفر عليه السّلام تحميل كرد و به سبب هراسى كه از حضور آن حضرت در جامعه داشت سال‌ها ايشان را زندانى نموده و تحت‌نظر داشت ، تا در نهايت در يكى از زندان‌هاى او به شهادت رسيد . « 1 » اگرچه در دوران امامت حضرت رضا عليه السّلام ، تا زمانىكه هارون زنده بود اعمال فشارها بر آن حضرت به حداقل رسيد « 2 » و ليكن با روى كار آمدن مأمون ، همين سياست با احضار امام عليه السّلام از مدينه به مرو ادامه يافت . او اگرچه به ظاهر چنين نشان مىداد كه قصد دارد خلافت را به امام عليه السّلام بسپارد ؛ ولى هدف اساسى او در پس اين ظاهرسازى دور ساختن امام عليه السّلام از مدينه و جامعهء شيعه و تحت‌نظر داشتن وى در مقرّ حكومتش ، در مرو ، بود . « 3 » با شهادت امام رضا عليه السّلام ، مأمون كه از گرايش اكثريت شيعيان به امام

--> ( 1 ) . ر . ك : اصفهانى ، مقاتل الطالبيين ، ص 336 ؛ كشى ، رجال ، ص 3 - 5 و مفيد ، الارشاد ، ص 583 - 586 . درباره زندانى شدن امام اخبار متعدد و مختلفى نقل شده است كه از مجموع آن‌ها معلوم مىشود امام دوبار در زمان هارون زندانى شد ؛ بار اول مدت و زمانش مشخص نيست ؛ ولى بار دوم به مدت چهار سال ، از 179 تا 183 ق بود كه به شهادت آن حضرت انجاميد . ر ك : جعفريان ، حيات فكرى و سياسى امامان شيعه ، ص 393 . ( 2 ) . امام عليه السّلام خطاب به برخى اصحاب كه از جانب هارون نسبت به او اظهار نگرانى مىكردند ، مىفرمود : او هر كارى بكند نمىتواند گزندى به من برساند . مفيد ، همان ، ص 213 . ( 3 ) . مأمون با اين كار خود اهداف چندگانه‌اى را دنبال مىكرد كه مهم‌ترين آن‌ها همان محدود ساختن امام عليه السّلام بود و در كنار آن جلب توجه شيعيان و علويان مهم‌ترين دشمنان عباسيان بود در شرايطى كه به سبب برادركشى مورد خشم و نفرت خاندان خود - بنى عباس - واقع شده بود . ر ك : عاملى ، تاريخ سياسى زندگانى امام رضا عليه السّلام .