بصره ، به نام حسن بن محمد بن احمد صفّار كه از ابن سماعه ( م 263 ق ) هم روايت مىكرد ، كتابى با نام دلايل خروج القائم نوشت كه گويا در آن به بيان علائم ظهور مهدى پرداخته بود . « 1 » عيسى بن مهران نيز كتابى به نام كتاب المهدى داشت « 2 » كه احتمالا در آن رواياتى دربارهء حضرت مهدى را گردآورده بود . يكى از متكلمان بغدادى بنام محمد بن قاسم ، كه هم‌عصر محمد بن همام اسكافى ( م 336 ق ) بود ، كتابى به شيوهء كلامى در اين باب نوشت و آن را الغيبه ناميد . « 3 » كتابى هم احمد بن ابى زاهر قمى دربارهء ويژگىهاى عصر غيبت و اين‌كه مردم در اين دوران چه بايد بكنند ، نگاشت و آن را كتاب ما يفعل الناس حين يفقدون الامام نام نهاد . « 4 » از آثار ديگر در اين باب ، بايد به كتاب الغيبه محمد بن على شلمغانى « 5 » ، كه ظاهرا پيش از انحراف اعتقاديش آن را نوشته بود و كتاب الغيبه على بن عمر بن اعرج كوفى ، از سران واقفيّه « 6 » كه احتمالا در اواخر غيبت صغرى مىزيسته اشاره كرد . فضايل و مناقب كتاب فضايل امير المومنين ، نوشتهء على بن ابراهيم قمى ، « 7 » از اولين كتب فضايل نوشته شده در اين دوره مىباشد و پس از آن كتاب بصائر الدرجات سعد بن عبد اللّه اشعرى است . « 8 » محمد بن حسن صفّار نيز كتابى با همين نام دارد و دو كتاب به نام‌هاى المناقب و المثالب نيز از او نام برده شده است . « 9 » دو كتاب هم با همين

--> ( 1 ) . همان ، ص 48 . ( 2 ) . همان ، ص 297 . ( 3 ) . همان ، ص 381 . ( 4 ) . همان ، ص 8 . ( 5 ) . طوسى ، همان ، ص 340 . ( 6 ) . نجاشى ، همان ، ص 256 . ( 7 ) . همان ، ص 360 . ( 8 ) . همان ، ص 177 . ( 9 ) . همان ، ص 354 و صفار ، بصائر الدرجات .