كه ردّيه‌اى بر كتاب ابو القاسم بلخى متكلم خراسانى بود . « 1 » از همين دست كتاب الضياء نوشتهء سعد بن عبد الله اشعرى ، محدث قمى است كه در ردّ عقايد محمديه و جعفريه ، دو فرقه‌اى كه پس از رحلت امام يازدهم ظهور كردند ، به نگارش درآمده بود . « 2 » دو كتاب ديگر به نام‌هاى الانصاف و المسأله المفردة فى الامامه نيز توسط ابن قبهء رازى نوشته شد . از متكلمان هم‌عصر او محمد بن بشر سوسنگردى نيز دو كتاب به نام‌هاى المقنع فى الامامه و المنقذ فى الامامه به رشتهء تحرير درآورد . « 3 » قاسم بن ابراهيم حسنى رسّى ( م 297 ه ) ، از متكلمان زيدى نيز كتابى به نام تثبيت الامامه نوشته بود . « 4 » اديان و مذاهب بخش ديگرى از تأليفات كلامى دانشمندان شيعه ، به بحث دربارهء عقايد اديان ، مذاهب ، اصحاب آراء و نحله‌هاى دينى اختصاص داشت . متكلمان شيعه در كنار محدثان ، در راستاى تبيين اعتقادات صحيح ، به نفى و ردّ آراى باطل و عقايد منحرف مىپرداختند . كتاب‌هايى كه در عصر غيبت صغرى در اين راستا نوشته شدند ، باتوجه به موقعيت حساس و خطير پيش‌آمده و ظهور مذاهب و فرق متعدد به‌خصوص فرقه‌هاى جديد شيعه ، بسيار چشمگير هستند . محمد بن يعقوب كلينى ، كتابى در ردّ عقايد قرمطيان نوشته بود « 5 » و محمد بن حسن صفّار نيز كتابى در ردّ غاليان به نگارش درآورده بود . « 6 » پيشتر هم از كتاب الضياء نوشتهء سعد بن عبد اللّه اشعرى در ابطال فرقه‌هاى جعفريه و محمديه ياد كرديم . « 7 »

--> ( 1 ) . نجاشى ، همان ، ص 375 . ( 2 ) . نجاشى ، همان و طوسى ، همان ، ص 215 . ( 3 ) . نجاشى ، همان ، ص 381 . ( 4 ) . النديم ، همان ، ص 274 ؛ قاسم بن ابراهيم حسنى ، تثبيت الامام و نجاشى ، همان ، ص 314 . ( 5 ) . طوسى ، الفهرست ، ص 326 . ( 6 ) . نجاشى ، رجال ، ص 251 . ( 7 ) . همان ، ص 177 .