حسن حسين زاده شانه چى
296
اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى (فارسى)
رسالههايى گرد آورد و تدوين كرد . « 1 » صفار در ميان علماى قم از وجاهت خاصى برخوردار بود ، بهطورى كه بهعنوان دانشمندى موثق و مورد اعتماد ، رواياتش را بر روايات همقطارانش رجحان و برترى مىدادند و چنانكه مشاهده مىشود در روايات او كمتر نقص و افتادگى وجود دارد . صفّار در نزد عالمان و فقيهان بسيارى شاگردى نمود و از بسيارى از ايشان اجازهء روايت داشت . نام اساتيد و مشايخ وى را تا 135 نفر ذكر كردهاند كه بسيارى از ايشان از اصحاب ائمه عليهم السّلام بودند ، چون احمد بن اسحاق قمى وكيل امام ، ابراهيم بن اسحاق احمرى و حسن بن محبوب . در ميان راويان و شاگردان وى نام فقيهان بزرگ و محدثان جليل القدر اين عصر ، بهخصوص عالمان مكتب قم ديده مىشود ، از جمله محمد بن يعقوب كلينى ، احمد بن ادريس قمى ، ابن بابويه و ابن الوليد . « 2 » صفّار كتابهاى بسيارى تأليف كرده و به سبب كثرت تأليفاتش ، به حسين بن سعيد اهوازى همانند گشته بود . كتابهاى وى در ابواب فقهى ، حدود 30 اثر مىشد و علاوه بر اينها كتابهايى نيز در تاريخ ائمه عليهم السّلام و در علوم قرآنى به رشتهء تحرير درآورد . از وى همچنين رسالهاى باقى مانده بود كه جواب سؤالاتى را كه از ناحيهء مقدسه مىپرسيد ، در آن گرد مىآورد . « 3 » از ميان انبوه كتابهاى صفّار ، تنها كتاب بصائر الدرجات او به دست ما رسيده است . مؤلف در اين كتاب ، احاديث و روايات مختلف در باب فضايل ، مناقب و خصايص ائمه عليهم السّلام را ، بهويژه در ابواب گوناگون علوم ايشان گردآورده است . كتاب داراى ده جزء مىباشد كه هر جزء به چند باب تقسيم شده و در مجموع شامل 1880 حديث است « 4 » او در سال 290 ق درگذشت . « 5 »
--> ( 1 ) . نجاشى ، همان ، ص 251 . ( 2 ) . خويى ، همان ، ج 15 ، ص 276 . ( 3 ) . نجاشى ، همان ، ص 251 . ( 4 ) . ر ك : الصفّار ، محمد بن حسن ، بصائر الدرجات . ( 5 ) . نجاشى ، همانجا .