حسن حسين زاده شانه چى

290

اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى (فارسى)

مذهب تشيع داشتند ، برخوردار بود و از او احترام و تجليل بسيار مىنمودند و براى ديدار او به نزدش مىآمدند . احمد بن عيسى را از اصحاب چهار تن از ائمه ، امام رضا تا حضرت عسكرى عليهم السّلام دانسته‌اند . كشّى هم ضمن اظهار اين‌كه وى با امام عسكرى عليه السّلام مكاتبه داشته است ، نامه‌اى از وى دربارهء بعضى منحرفان شيعه ، خطاب به امام عليه السّلام ذكر مىكند . « 1 » وى از راويان و محدثان بزرگ شيعه بود و در سلسله اسناد بسيارى از روايات واقع گرديده كه تعداد آن‌ها بالغ بر 2290 روايت مىشود . « 2 » او هم‌چنين كتاب‌هاى صد نفر از اصحاب امام صادق عليه السّلام را روايت كرده است . « 3 » استادان و مشايخ روايت او را 150 نفر دانسته‌اند كه در ميان آن‌ها بارزترين چهره‌هاى راويان و محدثان شيعه را مشاهده مىكنيم ؛ افرادى چون ابن ابى عمير ، ابو هاشم جعفرى ، ابن ابى نصر بزنطى ، حسن بن على وشّاء ، احمد بن اسحاق قمى و بسيارى ديگر . شمار زيادى از دانشمندان و فقيهان بزرگ شيعه از نيمهء دوم سدهء سوم ، شاگردان احمد بن محمد بن عيسى و راويان احاديث او بودند كه در حوزه‌هاى علمى مختلف شيعه به نشر علوم اهل بيت عليهم السّلام پرداختند و بسيارى از آنان‌كه در قم سكونت داشتند و بنيانگذاران و گردانندگان حوزهء علمى قم در عصر غيبت محسوب مىشدند ، مانند محمد بن يحيى عطار ، محمد بن حسن صفّار ، عبد اللّه بن جعفر حميرى و سعد بن عبد الله اشعرى « 4 » . در مدتى كه زعامت دينى شهر قم به دست احمد بن محمد بن عيسى بود ، وى اقدامات زيادى در حفظ و اشاعهء مذهب اهل بيت به انجام رساند و از آن جمله حركت وسيعى را در مقابله با انتشار انديشه‌ها و

--> ( 1 ) . كشى ، رجال ، ص 435 . ( 2 ) . خويى ، معجم رجال الحديث ، ج 2 ، ص 207 . ( 3 ) . همان ، ص 306 . ( 4 ) . ر ك : خويى ، همان ، ص 296 .