على بن حسن بن فضّال نيز به داشتن مذهب فطحيّه شهرت داشت . « 1 » اين امر موجب ظهور آراء و انديشه‌هاى گوناگون و در نتيجه پيدايش و گسترش علم كلام در اين شهر مىشد . رواج انديشه‌هاى كلامى و عقلى از ويژگىهاى بارز حوزهء علمى كوفه بود و همپاى شكل‌گيرى مكتب علمى شيعى در كوفه ، انديشه‌هاى كلامى نيز در اين شهر رواج و توسعه مىيافت ، به‌طورى كه تا پايان قرن دوم هجرى ، كوفه مركز متكلمان شيعه محسوب مىشد و در آستانهء غيبت صغرى ، حوزهء علمى اين شهر بيشتر صبغهء كلامى داشت و بيش از اين‌كه جنبهء فقهى و حديثى آن مطرح باشد ، چهرهء كلامى آن خودنمايى مىكرد . طبقهء اول متكلمان شيعه در اين شهر زيسته بودند و از ميانشان شخصيت‌هاى ممتازى پديد آمدند . در عصر غيبت نيز علىرغم شكل‌گيرى و توسعهء مكتب كلامى بغداد ، كه حوزهء كوفه را تا حد زيادى تحت الشعاع قرار داد ، شخصيت‌هاى كلامى متعددى در شهر كوفه ظهور كردند . « 2 » با اين حال حوزهء كوفه ، مكتب فقهى و حديثى خود را كمابيش حفظ نموده بود و در اين عصر نيز راويان و محدثان بسيارى از اين شهر برآمدند . از ويژگىهاى مهم شهر كوفه ، كه به اين وضعيت كمك مىكرد وجود منابع كهن حديثى شيعه بود . بسيارى از راويان و محدثان كوفه ، اصول اربعمائه را در اختيار داشتند و از آن‌ها روايت مىنمودند . درباره على بن محمد بن زبير ( م 348 ق ) ، كه بيش از صد سال عمر كرد ، گفته شده كه راوى اكثر اين اصول بوده است . « 3 » هم‌چنين ابو على احمد بن محمد بن عمار ( م 346 ق ) ، از مشايخ جليل القدر كوفه ، شمار زيادى از كتب مذكور را در اختيار داشت و از آن‌ها نقل مىنمود . « 4 » محدثان كوفى روابط

--> ( 1 ) . همان ، ص 292 . ( 2 ) . از آن جمله مىتوان به احمد بن محمد بن عقده ( 332 ه ) محدث و متكلم شهير اين عصر اشاره كرد . ( 3 ) . همو ، رجال ، ص 430 . ( 4 ) . همو ، الفهرست ، ص 62 .