گسترده‌اى با ساير حوزه‌هاى علمى شيعه در شهرهاى ديگر داشتند كه دربارهء آن‌ها گفتگو خواهد . بديهى است كه در اين مركز علمى ، همانند ديگر مراكز ، فعاليت‌هاى آموزشى در سطح وسيعى صورت مىگرفت و اين امر در مكان‌هاى مختلفى انجام مىپذيرفت . به‌طور معمول مساجد يكى از مهم‌ترين مراكز آموزشى به شمار مىرفتند كه در آن‌ها به دانش‌پژوهان در سطوح عالى آموزش داده مىشد . شهر كوفه مساجد بسيارى داشت كه برخى از آن‌ها در محلات شيعه‌نشين و يا در اختيار شيعيان بودند . مسجد جامع كوفه ، مهم‌ترين مركز آموزشى شهر بود كه محافل درسى شيعيان نيز در آن برگزار مىگرديد و شمارى از عالمان و محدثان شيعه به منظور تدريس يا تحصيل در آن حضور مىيافتند . دربارهء اهميت و موقعيت علمى شيعيان در اين مسجد اخبارى در دست است . كشّى روايت‌هايى آورده كه همگى از اهميت اين مسجد ، به‌عنوان يكى از مراكز فقه و حديث شيعه حكايت دارد . « 1 » حسن بن على وشّاء نيز از حضور شمار زيادى از راويان امام صادق عليه السّلام در اين مسجد سخن گفته است . « 2 » اين مسجد در عصر غيبت صغرى نيز موقعيت علمى و آموزشى خود را كمابيش حفظ كرده بود . از ديگر مساجد قديمى منسوب به شيعيان در كوفه ، دو مسجد زيد و صعصعه ، پسران صوحان ، و از اصحاب امام على عليه السّلام ، را مىتوان نام برد كه اين دو مسجد هنوز در شهر كوفه باقى هستند . « 3 » مسجد ديگرى در محلهء بنى جعفه ، از قبايل شيعه مذهب كوفه قرار داشت كه به نام مسجد جعفى مشهور بود . از قبيلهء بنى جعفه شخصيت‌هاى ممتازى برآمدند كه از آن‌ميان مىتوان به جابر بن يزيد جعفى از

--> ( 1 ) . همو ، اختيار معرفة الرجال ، ش 839 و 981 . ( 2 ) . نجاشى ، ش 80 . ( 3 ) . رجبى ، كوفه و نقش آن ، ص 434 .