حفص خثعمى ( م 317 ق ) و على بن محمد بن زبير اسدى ( م 348 ق ) . شهر كوفه باتوجه به شرايط و موقعيت خاص سياسى و اجتماعى خود ، داراى جوّ علمى ناهمگون و غير يك‌دستى بود . چنان‌كه اشاره شد ، تشيع ابتدا در قالب سياسى خود در اين شهر بروز كرد و همين ويژگى بود كه تأثير آن همواره در چهرهء اجتماعى و مذهبى اين شهر به چشم مىخورد . عدم ثبات عقيدتى از خصوصيات بارز كوفيان به شمار مىرفت كه از قديم به آن شناخته شده بودند و همين امر موجب گرديده بود تا شهر كوفه جوّ ناآرامى داشته و از ابتدا محل درگيرىهاى عقيدتى و گرايش‌هاى افراطى و تفريطى باشد . بخش عمده گرايش‌هاى افراطى و غلوآميز شيعى ، برخاسته از همين شهر بود . « 1 » اين گرايش‌ها ، با سابقه ديرينه‌اى كه در اين شهر داشت ، همچنان در عصر غيبت نيز مشاهده مىشد . در ميان عالمان و محدثان كوفى اين عصر ، به نام كسانى برمىخوريم كه به غلو و ارتفاع ، متهم و يا مشهور بودند ، مانند على بن احمد كوفى ( م 352 ق ) كه كتاب‌هاى بسيارى نيز تأليف كرد « 2 » و محمد بن على بن ابراهيم صيرفى كه وقتى به قم آمد ، به سبب همين امر او را از شهر بيرون راندند . « 3 » كوفه هم‌چنين محل پيدايش بسيارى از فرقه‌هاى شيعى چون زيديه و خطابيه و واقفيه و . . . بود و در عصر غيبت نيز اكثر محدثان و بزرگان زيدى و واقفى و فطحى در كوفه حضور داشتند . به‌طور مثال على بن حسن طاطرى ، از سران بسيار متعصب واقفيه ، ساكن كوفه بود و كتاب‌هاى متعددى در حمايت از مذهب خود نوشته بود . « 4 »

--> ( 1 ) . شهر كوفه محل ظهور و مركز تجمع غاليان بود . اولين فرقه ، گروهى از غلات بودند كه در زمان امام على عليه السّلام در اين شهر ظهور كردند و سپس در زمان امام صادق عليه السّلام خطابيه و مغيريّه ، پيروان ابن ابى الخطاب و سعيد بن مغيره ، خطرناك‌ترين غاليان پديد آمدند . ( 2 ) . تفرشى ، نقد الرجال ، ج 4 ، ص 269 . ( 3 ) . نجاشى ، همان ، ص 266 . ( 4 ) . طوسى ، همان ، ص 391 .