حسن حسين زاده شانه چى
192
اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى (فارسى)
آنگاه از نزد جعفر بيرون آمدند . و بهطور مخفيانهاى كه با امام دوازدهم ( عج ) ، كه توسط خادم آن حضرت راهنمايى شدند ، ديدار كردند و پس از شنيدن نشانهها و علامات اموال و كيفيت و كميت آنها ، اموال را به آن حضرت تحويل دادند . « 1 » ابو الاديان كه مدتى خادم امام يازدهم عليه السّلام و مسئول رسانيدن نامهها و جواب نامههاى آن حضرت به شهرهاى ديگر بود ، چنين ماجرايى را دربارهء نامههاى شيعيان ، كه پس از وفات امام عسكرى عليه السّلام از مدائن به سامرا آورده بود ، نقل كرده است . « 2 » كلينى نيز ماجرايى مشابه را براى يكى از شيعيان مصر كه به عراق آمده بود ، ذكر مىنمايد . « 3 » اين شيوهاى معمول و شناخته شده نزد شيعيان محسوب مىشد كه بدين طريق مىتوانستند به حقيقت امر در مسألهء امامت پى ببرند . با اين حال همچنان گاه اين مسأله بر دستهاى پوشيده مىماند و موجب پيدايش فرقههاى انحرافى ، كه البته امرى بىسابقه در تاريخ شيعه نبود ، مىشد . پيدايش فرقههاى جديد شيعى از زمان امام سجاد عليه السّلام آغاز شده بود ؛ پس از شهادت امام صادق عليه السّلام ، فرقههاى متعددى پديد آمدند كه اسماعيليه و فطحيه مهمترين آنها بودند و واقفيه نيز پس از شهادت امام كاظم عليه السّلام ظهور كردند ، همچنين فرقههاى ديگرى در طول زمان و در حيات ائمه عليهم السّلام شكل گرفتند ، كه البته حضور ائمه عليهم السّلام در متن جامعه ، مانع از گسترش اين انحرافات مىشد و بهزودى آنها را خنثى مىساخت ؛ ولى شرايط خاص پيشآمده در زمان شهادت امام عسكرى عليه السّلام و عدم حضور آشكار امام عليه السّلام در جامعه ، زمينه را براى بروز انحرافات فرقهاى مساعدتر مىنمود ؛ بهطورى كه در آغاز غيبت صغرى اختلافاتى دربارهء مسألهء امامت پديد آمد كه منجر به پيدايش فرقههاى جديدى
--> ( 1 ) . صدوق ، كمال الدين ، ص 478 . ( 2 ) . همان ، ص 477 . ( 3 ) . كلينى ، همان ، ج 2 ، ص 462 .