اصفهانى نيز به يكى از محلات اشاره مىكند كه به ترتيب شيعيان در آن اذان گفته مىشد و عبارات عجيبى را در آن بازگو مىكردند كه موجب شگفتىاش شده بود ، به‌گونه‌اى كه از شنيدن آن‌ها استغفار كرده است . « 1 » دربارهء وجود چنين محله‌هاى شيعه‌نشين ، در ديگر شهرها اخبارى در دست نيست ؛ ولى باتوجه به شرايط اجتماعى آن دوران و براساس پاره‌اى شواهد مىتوان گفت كه در اين شهرها نيز شيعيان در محله‌هايى معين و جداگانه زندگى مىكردند ، شواهدى مثل دسته‌بندىهاى شيعيان و غير شيعيان ، كه به‌عنوان مثال در فارس به دو دسته مروشىها و فضلىها تقسيم مىشدند . ب ) جايگاه اجتماعى اختلافات مذهبى موجود در جوامع اسلامى ، همواره موجب پيدايش تضادهاى اجتماعى بين اقشار مردمى موجود در يك جامعه مىشد كه گاه در ابعاد مختلف زندگى آنان بروز مىكرد . اين امر به‌خصوص دربارهء اقشارى كه در اقليّت قرار داشتند ، شدت بيشترى مىيافت و اغلب اين طبقات ، به سبب دخالت قشر اكثريت ، از بسيارى از مزايا و امتيازات اجتماعى محروم مىشدند . وضعيت اجتماعى شيعيان در اين عصر ، در بسيارى از شهرهاى اسلامى اين‌گونه بود و آنان تحت فشارها و تهديدهاى مخالفان مذهبى خود اغلب در شرايط دشوارى به سر مىبردند و از بسيارى از حقوق اجتماعى محروم بودند ؛ از جمله در انجام مراسم مذهبى خود چون برپايى عزادارى براى سيد الشهداء عليه السّلام آزاد نبودند ، مگر آن‌كه از حاكم شهر اجازه مىگرفتند و يا به ناچار به صورت مخفيانه انجام مىدادند و اين در حالى بود كه در اين مراسم تنها به ذكر مرثيه‌ها و مصيبت‌هاى امام حسين عليه السّلام و اهل بيت عليهم السّلام بسنده مىشد و در آن‌ها هيچ تعرض و بدگويى به خلفا و

--> ( 1 ) . تنوخى ، نشوار المحاضره ، ج 2 ، ص 68 .