محلهء كرخ ، معروف‌ترين محلّهء شيعه‌نشين بغداد مركز و پايگاه اصلى آنان به شمار مىرفت و تعداد زيادى از شيعيان در آن سكونت داشتند و كرخ كه محله‌اى قديمى و پيش از احداث شهر نيز ناحيه‌اى مسكونى محسوب مىشد « 1 » ، در سمت غربى دجله واقع و از محله‌هاى ديگر آبادتر و محل سكناى بازرگانان و ثروتمندان بود . « 2 » در آغاز غيبت صغرى و پس از رحلت امام عسكرى عليه السّلام ، عثمان بن سعيد عمرى وكيل آن حضرت و نائب خاص امام دوازدهم ( عج ) ، پس از مهاجرت به بغداد در اين محله سكونت گزيد . « 3 » محله كرخ در قرن چهارم هجرى مركز اصلى شيعيان براى اجراى مراسم دينى ، مثل عيد غدير يا عزادارى عاشورا ، و محل زد و خوردهاى آنان با سنيان بود . افزون بر كرخ ، محلات ديگرى هم به شيعيان اختصاص داشت ؛ محلهء باب الطاق ، يكى از همين محله‌هاى مشهور است . « 4 » باتوجه به توضيحاتى كه ابن جوزى دربارهء درگيرىهاى شيعيان و سنيان در بغداد ارائه داده ، مىتوان برخى محلات ديگر شيعه‌نشين را هم نام برد . از جمله در همان غرب بغداد ، محلهء نهر الطابق ، و در شرق بغداد محله‌هاى سوق السلاح ، سوق يحيى ، قلايين ، ثلاثاء ، الساكفه و درب سليمان است . « 5 » از ديگر محلات شيعه‌نشين ، براثا ، قريه‌اى معروف از پيش از اسلام بود و پس از بناى شهر ، ضميمه آن شد . شهرت عمدهء آن ، به دليل وجود مسجدى است كه گفته شده حضرت على عليه السّلام در نزديكى آن بقعه‌اى ساخت يا در آن محل نماز خواند ؛ « 6 » از اين‌رو محلهء براثا مورد توجه و محل سكونت شيعيان گرديد . ابو الفرج

--> ( 1 ) . ر . ك : بغدادى ، همان ، ص 79 . ( 2 ) . اصطخرى ، المسالك و الممالك ، ص 83 و ابن حوقل ، صورة الارض ، ص 216 . ( 3 ) . ر . ك : جاسم حسين ، همان ، ص 149 . ( 4 ) . جعفريان ، جغرافياى انسانى شيعه ، ص 54 . ( 5 ) . ابن جوزى ، همان ، ج 13 ، ص 56 ، 65 و . . . و موسوى ، همان ، ص 35 . ( 6 ) . بغدادى ، همان ، ص 90 و ياقوت حموى ، معجم البلدان ، ج 1 ، ص 532 .