دهنى ، دانشمند بزرگ شيعى و از مردمان سيستان ، نام برده كه بيش از 500 اثر مكتوب داشته است . « 1 » همين‌طور درباره وكيلان امام دوازدهم در سيستان مطالبى نقل شده است . « 2 » تشيع در نواحى سند نيز كمابيش انتشار يافته بود . داعيان اسماعيلى در سال 270 ق ، در اين ناحيه فعاليت داشتند و بعدها با قدرت يافتن دولت فاطمى در شهر ملتان ، به نام خليفهء فاطمى خطبه خوانده و اذان و اقامه به ترتيب مذهب شيعيان گفته مىشد . « 3 » 2 . موقعيت اجتماعى الف ) زندگى شهرى باتوجه به اطلاعات اندكى كه دربارهء وضعيت سكونت شيعيان در شهرهاى مختلف وجود دارد چنين به نظر مىرسد كه شيعيان از اين لحاظ در شهرهاى مختلف ، موقعيت‌هاى متفاوتى داشتند . در شهرى مانند قم كه اكثريت قريب به اتفاق ساكنين شهر ، شيعه مذهب بودند نحوهء سكونت آنان با هيچ مشكل خاصى مواجه نبود و ويژگى معينى نداشت و مردم به راحتى در همهء نقاط شهر زندگى مىكردند ؛ اما اين وضعيت در شهرهاى ديگر ، كه نسبت جمعيتى شيعه و سنى برابر بوده يا غير شيعيان برترى جمعيتى داشته‌اند به‌گونه‌اى ديگر بوده است . به‌طور معمول در اين شهرها شيعيان در محله‌هاى خاص خودشان ، در داخل شهر سكونت داشتند كه كاملا از محله‌هاى سنىنشين جدا بودند . اين وضعيت به خصوص در شهرهاى بزرگى چون كوفه و بغداد به چشم مىخورد .

--> ( 1 ) . طوسى ، همان ، ص 132 ( 2 ) . ر . ك : جاسم حسين ، تاريخ سياسى غيبت امام دوازدهم ، ص 78 . ( 3 ) . مقدسى ، همان ، ص 481 .