ارتباط گسترده شيعيان كوفه با امامان عليهم السّلام نشان‌دهنده فعاليت و نشاط جامعهء شيعه در اين شهر است . در سدهء دوم هجرى شمارى از اصحاب ائمه عليهم السّلام در كوفه مىزيستند و پيوسته با امامان ارتباط داشتند . برآورد شمار شيعيان در كوفه دشوار است ؛ اما مىدانيم در دوران غيبت صغرى اكثريت مردم كوفه شيعه بودند و شمارى از خاندان‌هاى قديمى و معروف شيعه در اين شهر مىزيستند كه زعامت و رهبرى شيعيان امامى را برعهده داشتند و از آن جمله مىتوان به خاندان اعين ، خاندان نهيك و . . . اشاره كرد . « 1 » مقدسى جغرافىنويس قرن چهارم تأكيد كرده است كه برترى جمعيتى در كوفه با شيعيان بوده به جز محلّه كنّاسه كه مردمش مذهب تسنن داشتند . « 2 » با اين حال تشيع كوفه داراى انسجام و يكپارچگى ، آن‌گونه كه در قم وجود داشت ، نبود و علت اصلى آن حضور فرقه‌هاى مختلفى بود كه از تشيع منشعب شده بودند مانند زيديه ، فطحيه ، واقفيه و . . . و با ارائهء آراء و انديشه‌هاى مختلف سياسى و مذهبى موجب گسستگى و تفرقه در جامعهء شيعه مىشدند . بغداد : پس از كوفه مهم‌ترين شهر عراق كه جمعيت شيعى قابل‌توجهى داشت ، بغداد بود ؛ شهرى نوپا بود كه منصور ، دومين خليفه عباسى آن را در سال 148 ق بنا كرد و مركز حكومتش را در آن‌جا نهاد و از آن پس اين شهر تا انقراض عباسيان در سال 656 ق ، به جز چند دهه‌اى كه مركز حكومت به شهر سامرا برده شد ، پايتخت دولت عباسى بود . بغداد به جهت مركزيت سياسى و علمىاش ، به زودى فرقه‌ها و نحله‌هاى مختلف را در خود جاى داد . مجاورت بغداد با شهر كوفه كه مركز اصلى تشيع در عراق بود سبب شد تا گرايش‌هاى شيعى خيلى زود در اين شهر رواج يابد ، به‌طورى كه پس از چندى بغداد همان اهميت و جايگاهى را در

--> ( 1 ) . در اين‌باره به كتاب رساله ابى غالب زرارى كه شرح‌حال خاندان اعين را نوشته ، و به بخش « خاندان‌هاى شيعى » از همين فصل مراجعه كنيد . ( 2 ) . مقدسى ، همان ، ص 120 .