جامعه شيعه يافت كه شهر كوفه دارا بود و به تدريج موقعيت ممتاز شيعيان در بغداد ، از اهميت شهر كوفه كاست . به يقين حضور چند تن از امامان عليهم السّلام در عراق در توسعه تشيع و انتشار شيعيان در اين شهر بىتأثير نبود . امام نهم عليه السّلام مدتى از سال‌هاى آخر عمر خويش را در بغداد سپرى كرد و بعدها امام هادى و امام عسكرى عليهما السّلام ، به دستور متوكل عباسى به عراق انتقال يافتند و مدتى بيش از بيست و پنج سال در آن‌جا زندگى نمودند . مىتوان تصور كرد كه شمارى از شيعيان كه به منظور بهره‌مندى بيشتر از وجود اين امامان به عراق مهاجرت كردند ، به جهت شرايط بهتر زندگى ، در بغداد سكونت گزيده باشند . بدين ترتيب در عصر غيبت صغرى شمار زياد و قابل‌ملاحظه‌اى از مردم بغداد ، شيعه بودند چنان كه مقدسى در اين‌باره مىگويد : « برترى جمعيتى در شهر بغداد با شيعيان و حنبليان است » . « 1 » سابقهء حضور شيعيان در اين ناحيه را پيش از بناى شهر بغداد دانسته‌اند و برخى محلات شيعه‌نشين بغداد سابقه‌اى پيش از بناى اين شهر داشتند . « 2 » پس از احداث شهر ، همين محلات مراكز تجمع شيعيان گرديد . دربارهء محلات شيعه‌نشين بغداد در جاى خود صحبت خواهد شد . « 3 » بغداد محل زندگى بسيارى از عالمان و بزرگان شيعه بود . به‌جز شمار زيادى از دانشمندان و محدثان ، وكيلان ائمه عليهم السّلام نيز در بغداد حضور داشتند . در عصر غيبت صغرى نائبان خاص امام دوازدهم هم در اين شهر زندگى مىكردند . بدين ترتيب در شهر بغداد نوعى مركزيت علمى و اجتماعى براى جامعهء شيعه پديد آمد . در چنين شرايطى طبيعى بود كه شمارى از شيعيان ، دانشمندان و بزرگان ايشان به منظور دسترسى بيشتر به

--> ( 1 ) . همان‌جا . ( 2 ) . ر . ك : موسوى ، سيد حسن ، زندگى سياسى و فرهنگى شيعيان بغداد ، ص 49 و 50 . ( 3 ) . ر . ك : همين فصل ، بخش موقعيت اجتماعى .