براى مواجهه با اين پديده اختصاص يافته است و فصل دوم فضاى كلى و عمومى جهان اسلام در عصر غيبت صغرى را به تصوير كشيده است تا خواننده درك بهترى از موقعيت جامعهء شيعه در عصر موردنظر ، در جهان پهناور اسلام داشته باشد . فصول بعدى به مباحث سياسى ، اجتماعى و فرهنگى جامعهء شيعه پرداخته است و در هر بخش شاخصه‌هايى كه نشان‌دهندهء وضعيت شيعيان در زمينه‌هاى مذكور است مورد توجه قرار گرفته است ، چنان‌كه مبحث در اوضاع سياسى ، از فعاليت‌هاى سياسى دولت‌ها ، احزاب و شخصيت‌هاى شيعى بحث و گفتگو شده و در بخش وضعيت فرهنگى ، از مراكز علمى ، دانشمندان و انديشمندان و دستاوردهاى فرهنگى و علمى سخن به ميان آمده است . بىشك ذكر مطالب مذكور ، كه به لحاظ موضوعى متنوع مىباشند ، در راستاى به تصوير كشيدن چهرهء جامعهء شيعى در عصر غيبت صغرى از ابعاد فوق الذكر بوده است . شناخت مآخذ در اين نوشتار از منابع متنوع و متعددى بهره گرفته شده است كه به‌طور كلى مىتوان آن‌ها را به منابع كهن و پژوهش‌هاى جديد تقسيم كرد : الف ) منابع كهن مقصود از منابع كهن ، تأليفات و تصنيفاتى هستند كه در عصر غيبت صغرى يا زمانى نزديك به آن به رشتهء تحرير درآمده است ، البته به‌طور معمول ، منابع تاريخى اسلامى تا سده‌هاى دوازدهم و سيزدهم هجرى ، جزو منابع كهن تلقى مىگردند . منابع كهن در بحث غيبت صغرى از تنوع موضوعى و گوناگونى بسيار برخوردارند و مىتوان آن‌ها را در دو دستهء آثار شيعى و غيرشيعى گروه‌بندى كرد .