حسن حسين زاده شانه چى
16
اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى (فارسى)
1 . آثار شيعى آثار شيعى نيز به نوبهء خود باتوجه به تنوع موضوعاتشان قابل تفكيك به دو گروه هستند ؛ تأليفات اختصاصى و تأليفات غيراختصاصى . 1 . 1 . تأليفات اختصاصى در اين طرح آثارى را تأليفات اختصاصى مىناميم كه بهطور خاص دربارهء امام دوازدهم عليه السّلام و يا در موضوع غيبت صغرى و مسايل مربوط به آن به نگارش درآمدهاند . از اين قبيل كتابها مىتوان به موارد چندى اشاره كرد كه برخى در عصر غيبت و شمارى هم پس از آن و در فاصلهء زمانى اندك پديد آمدهاند . از نخستين تأليفات اختصاصى به لحاظ زمانى ، بايد از كتاب الامامه و التبصرة من الحيره نوشتهء ابن بابويه رازى ( م 339 ق ) نام برد كه كتابش ، را چنانكه خود در مقدمه ذكر كرده است ، به منظور ايجاد آگاهى لازم در باب امامت و مهدويت و رفع شبهات و مشكلات جامعهء شيعى در اين مسأله ، به رشتهء تحرير درآورده است . نويسنده كه خود از دانشمندان بنام اين عصر است ، مجموعهاى از روايات مربوط به بحث امامت و مهدويت را گردآورده كه مبيّن موضع اعتقادى شيعهء اماميه در مسألهء امامت مىباشد . علىرغم اينكه بخش مهمى از كتاب ، يعنى فصل مربوط به امام دوازدهم از ميان رفته ؛ ولى قسمتهاى باقىماندهء آن ارزش قابلملاحظهاى دارد و نيز گفتههاى مؤلف ، در درك موقعيت شيعيان در عصر غيبت به ما كمك مىنمايد . از مهمترين تأليفات اختصاصى ، كه اندكى پس از غيبت صغرى پديد آمد ، كتاب كمال الدين و تمام النعمه ، نوشتهء شيخ صدوق ، محمد بن على بن بابويه ( م 381 ق ) است كه از منابع اصلى اطلاعاتى در اين باب به شمار مىرود و مرجعى براى نويسندگان بعدى بوده كه در اين زمينه دست به قلم بردهاند . شيخ صدوق كه محدثى پركار بوده و روايات خود را از مشايخ و راويان بسيار فراگرفته ، اغلب