حسن حسين زاده شانه چى

143

اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى (فارسى)

خادم خود را كه با صراحت تشيع خود را ابراز مىداشت و بر معاويه لعنت مىفرستاد ، اخراج كرد . « 1 » اين بدان جهت بود كه رقيبان سياسى و مذهبى ايشان ، كه پيوسته درصدد از ميان بردن آنان و حذف ايشان از صحنهء سياسى بودند ، بهانه و انگيزه‌اى براى اقدام عليه آنان نداشته باشند . با اين وجود مىبينيم كه در سال 311 ق ، حسين بن روح به اتهام تشيع و همكارى با قرمطيان دستگير و زندانى مىشود و ابو الحسن وزير نيز به همين اتهام از وزارت خلع و همراه پسرش اعدام مىگردد . « 2 » ابن روح پس از اين واقعه و آزادى از زندان ، موقعيت سياسى و اجتماعى خويش را بازيافت . در همين زمان افراد ديگرى از خاندان نوبختى در حكومت عباسيان مشاغل ديوانى و ادارى داشتند ؛ از آن جمله از اسحاق بن اسماعيل ( م 322 ق ) و پسرش يعقوب نام برده شده است . « 3 » و نيز از على بن عباس ( م 325 ق ) ، كه مدتى دبير امير الامراء ، محمد بن رائق بود و پسرش حسين نيز در كارهاى ديوانى اشتغال داشت . « 4 » بىشك حسين بن روح از وجود اين شيعيان در دستگاه حكومتى ، براى پيشبرد اهداف خويش و نشر تشيع و حمايت از شيعيان بهره مىگرفت . او در دوران خليفه الراضى ( خلافت 322 - 329 ق ) در بغداد موقعيت عالى داشت و بزرگان و رجال دربارى همواره با وى در ارتباط بودند و بعضى از ايشان در پيشبرد كارهاى سياسى خويش از نفوذ او كمك مىگرفتند چنان كه مثلا در سال 325 ق ابو على ابن مقله ، كه اندكى بعد به وزارت رسيد ، براى حل مشكلاتش در دربار به او پناه آورد و ابن روح از طريق حسين بن على نوبختى اين مشكل را رفع كرد . « 5 » شخصيت متنفذ ابن روح حتى توجه خليفه را جلب كرده بود و به گفتهء صولى ،

--> ( 1 ) . طوسى ، الغيبه ، ص 386 . ( 2 ) . قرطبى ، صلة تاريخ الطبرى ، ص 82 . ( 3 ) . اقبال ، همان ، ص 181 به بعد . ( 4 ) . همان ، ص 139 به بعد . ( 5 ) . صولى ، كتاب الاوراق ، ص 87 .