و يا برخى چهره‌هاى علمى و ممتاز تشيع در اين دوران به چشم مىخورند . به طور معمول بسيارى از كسانى كه به مناصب ادارى و حكومتى راه يافتند از افرادى بودند كه با مقامات بالاى حكومت وابستگى داشتند ، مانند اعضاى خاندان فرات ، نوبختى و بريدى . آل فرات بنى فرات از خاندان‌هاى مشهور شيعه مذهب در عصر غيبت بودند و دو تن از وزيران اين دوران كه نقش زيادى در تحولات سياسى اين چند دهه بازى كردند ، از همين خاندان برآمدند . پيشتر ، در گفتگو از وزارت على بن فرات ، دربارهء اين خاندان ، و اصل و نسب و سابقهء تشيع ايشان نكاتى گفته شد . بزرگ اين خاندان ، در قرن سوم هجرى ، ابو جعفر محمد بن موسى بن حسن بن فرات بود كه تاريخ زندگانى او به درستى دانسته نيست و اولين‌بار نوبختى در شرح فرقهء نصيريه « 1 » از وى به‌عنوان يار و پشتيبان نزديك ابن نصير ، بنيانگذار اين فرقه ياد كرده است . « 2 » ظاهرا از همين زمان ، يعنى پيش از غيبت صغرى ، فعاليت‌هاى او در عرصهء سياسى و امور دولتى آغاز شد . او با وزير خليفه المعتمد حسن بن مخلد بن جراح ( م 263 ق ) دوستى داشت و از اين طريق در دستگاه دولتى مشاغلى يافت « 3 » و نيز مدتى كارگزار دولتى در ماسبذان و نهاوند بود . « 4 » تاريخ وفاتش به درستى معلوم نيست و گويا در فاصله درگذشت امام عسكرى عليه السّلام ( م 260 ق ) و محمد بن نصير

--> ( 1 ) . نصيريه يكى از فرقه‌هاى شيعه بودند كه عقايد غلوآميزى داشتند . بنيان‌گذار اين فرقه ، محمد بن نصير نميرى بود كه به الوهيت امام دهم عليه السّلام قائل شد و خود را رسول او ناميد و پس از شهادت امام عسكرى عليه السّلام مدعى مقام بابيّت گرديد . نوبختى ، فرق الشيعه ، ص 87 و طوسى ، الغيبه ، ص 224 . ( 2 ) . نوبختى ، فرق الشيعه ، ص 87 . ( 3 ) . همدانى ، تكملة تاريخ الطبرى ، ص 46 و مسكويه ، همان ، ص 15 . ( 4 ) . بجنوردى ، دايرة المعارف بزرگ اسلامى ، ج 4 ، ص 383 .