حسن حسين زاده شانه چى

125

اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى (فارسى)

حكمرانى داشتند ، ترتيب داد ؛ اما اين‌بار علاوه بر تحريكات درباريان ، شورش لشكريان نيز كه خواهان پرداخت مقررى به تأخير افتادهء خويش بودند ، موجبات عزل او را فراهم كرد و بار ديگر او را روانهء زندان ساخت . « 1 » كشاكش ميان خاندان فرات و رقيبانشان ، و به‌طور عمده خاندان جراح ، براى بار سوم ، در سال 311 ق ، منجر به دست يافتن ابن فرات به وزارت شد ؛ ولى تلاش‌هاى او ، براى تحكيم موقعيت خود سودى نبخشيد و آشوب‌هاى قرمطيان در جنوب عراق بهانهء جديدى به دست مخالفانش داده بود . هنوز يك سال از آغاز وزارت او نگذشته بود كه ابو طاهر جنابى قرمطى به كاروان حاجيان تاخته ، بسيارى را كشت و به اسارت برد . تحريكات مخالفان و رقيبان ابن فرات عليه او ، به‌گونه‌اى مؤثر افتاد كه مردم بغداد ، اين گرفتارىها را از وى مىديدند و او را همدست قرمطيان مىپنداشتند . همين تحريكات ، خليفه را واداشت تا فرمان عزل او را صادر كند . على بن فرات ، سپس زندانى گرديد و پس از تحمل سختىهاى بسيار در زندان ، همراه پسرش محسّن اعدام شد . « 2 » على بن فرات ، وزيرى كاردان و به‌ويژه در امور مالى بسيار ماهر بود . اوضاع آشفته و بحرانى دربار عباسيان در اين دوره ، وى را با دشمنىها و رقابت‌هاى شديدى روبرو ساخت كه بىشك تشيع او و گرايشش به استفاده از عناصر شيعى در امور سياسى ، در بروز اين دشمنىها بىتأثير نبود و همين دشمنىها و گرفتارىهاى او ، به‌ويژه ، مقابله و سركوب دشمنانش ، موجب شد تا خصلت‌هاى پسنديده و ستوده‌اش را از دست بدهد . از ابن فرات در دورهء نخست وزارتش همه جا به نيكى ياد شده است و دربارهء بخشش‌ها و كرامت او داستان‌ها آورده‌اند و او

--> ( 1 ) . ر . ك : قرطبى ، همان ، ص 76 . ( 2 ) . ر . ك : قرطبى ، همان ، ص 83 .