فصل سوم موقعيت سياسى شيعيان 1 . رويكرد سياسى شيعى موضع‌گيرى سياسى شيعه در عصر غيبت صغرى ، كه خطمشى كلّى آن از طرف امام عليه السّلام مشخص و توسط نائبان او اعمال مىشد ، مبنى بر دورى گزيدن از هرگونه حركت و فعاليت سياسىاى بود كه مىتوانست موقعيت اجتماعى شيعيان را به خطر اندازد . اين شيوه‌اى بود كه پيشوايان دين از سال‌ها پيش ، و بلكه پس از واقعهء خونين كربلا بدان روى كرده بودند ؛ سياست كلى آنان اجتناب از شركت در جريان‌هاى سياسى ، برپايى قيام و نهضت‌هاى ضدحكومتى و حتى تأييد و حمايت صريح از حركت‌هاى انقلابى كه توسط علويان و ديگر فرق شيعه رهبرى مىشدند و نيز برحذر داشتن ياران و شيعيانشان از مبادرت به چنين امورى بود . اتخاذ اين سياست بدان سبب بود كه امامان عليهم السّلام باتوجه به شرايط خاص اجتماعى و سياسى زمان خود ، مىدانستند كه اين حركت‌هاى سياسى به آن نتيجه مطلوبى كه موردنظر آنان است ، نخواهد رسيد و افزون بر آن ، تأثيرات نامطلوبى بر فعاليت‌هاى فرهنگى و تربيتى ايشان ، كه بالطبع در اولويت قرار داشت ، خواهد گذاشت و پيامدهاى ناگوارى براى جامعه پديد آورده و موجب ركود و يا