مركز پژوهش كتابخانهء مجلس شوراى اسلامى (جمعى از نويسندگان)

152

گنجينه بهارستان (علوم وفنون پزشكى)

پيرامون ترياق نگاشته است . مترجم كتاب طب در دورهء صفويه يا سيريل الگود نويسندهء آن ، به نادرستى نام آن را محمد رضى الدين آورده‌اند ( ص 57 ) . اين شخص فرزند قاضى پزشك و شيخ الاسلام شهر اصفهان است كه رسالهء جام جهان‌نماى عباسى را پيرامون شراب براى شاه عباس يكم صفوى در سال پايانى پادشاهى او مىنگارد . از محمد نصير الدين رساله‌اى نيز با نام تحفهء شاهيهء عباسيه كه به شاه عباس دوم صفوى ( 1052 - 1077 ه . ق ) اهدا شده ، بر جاى مانده كه نگارندهء اين سطور آن را منتشر كرده است . از كسان ديگرى كه پس از كمال الدين حسين شيرازى رساله‌اى پيرامون ترياق فاروق نگاشته‌اند ، چند تن شناسايى شده‌اند كه يكى حاجى فخر الدين طبيب ، و ديگرى قاضى احمد تتوى و نويسنده‌اى هم كه نامش بر ما شناخته شده نيست ، چهار تن نويسنده‌اى هستند كه پس از سدهء يازدهم رسالات خود را نگاشته‌اند و مشخصات نسخهء خطى آنها به جز رسالهء محمد نصير الدين يزدى ، در فهرستوارهء كتاب‌هاى فارسى احمد منزوى ( ج 5 ، صص 3369 - 3370 ) ياد شده است . همچنين نسخهء ترياق فاروق ديگرى كه نويسندهء آن عبد الصمد معرفى شده و نسخهء آن در قرن سيزدهم هجرى كتابت شده كه احتمالا تأليف آن هم پس از سدهء يازدهم بوده ، همهء ميراث ترياق فاروق نگارى پارسى نگاشتى است كه مىشناسيم . جايگاه درمانى ترياق فاروق پزشكان كهن از ديرباز به دنبال راهى بودند كه بيشترين شمار بيماريها را در كوتاهترين زمان و با آسان‌ترين شيوه درمان و يا پيشگيرى نمايند . آنان دريافته بودند كه چنانچه بتوانند پيش از رخداد يك آسيب به اندام ، به نحوى از آن جلوگيرى كنند هم در هزينه و هم در وقت صرفه‌جويى كرده و بسيار كارآمدتر از بهترين انواع درمان است . شايد همچنان‌كه دريافته بودند اگر به هنگام نبرد از جوشن و كلاهخود و ديگر ابزارهاى نگهدارندهء تن مىتوان استفاده كرد تا آسيب‌رسانىها به كمترين اندازهء خود برسد ، پس