راهى نيز وجود دارد كه قبل از يورش بيمارى ، تن را در برابر آن مقاوم كرد ، و اين رساله به خوبى روند تاريخى تلاش دانشمندان را در نقاط مختلف جهان ، تا حدى نشان داده است گرچه اشاره‌اى به تلاش پزشكان تمدن‌هاى ديگر همچون مصر و آشور و ايران باستان و چين و هند و ديگر اقوام و ملل جهان به جز يونان و جهان پس از اسلام نشده ، اما با اين حال گوشه‌اى از شيوهء كوششها و پژوهشها را پيش روى ما مىنهد . ترياق فاروق به شهادت نويسندهء اين كتاب و بسيارى متون كهن ديگر ، اوج هنر داروسازى روزگار كهن بوده كه براى بيماريهاى فراوانى به كار مىرفته است و كافى است كسى روند تهيهء ترياق فاروق را با مشخصاتى كه در اين كتاب به كار رفته ارزيابى كند كه دريابد ارزش آن از نظر اقتصادى بسى بيشتر از طلا بوده است كه هم نيازمند دانش و آزمودگى فراوان ، سفرهاى علمى ، ابزارهاى داروسازى ، زمانى دراز براى تهيهء آن و بودجه‌اى هنگفت براى تهيهء مواد و لوازم و پرداخت هزينهء پژوهشگرانى است كه به تهيهء آن اقدام مىكرده‌اند . و به بيان امروزى ، كارى بوده كه در زمرهء طرح‌هاى ملّى به شمار مىرفته است . و از سوى ديگر چون پادشاهان و ثروتمندان ، براى تندرستى و افزايش طول عمر بسيار سرمايه‌گذارى مىكرده‌اند و پى جوى آب حيات‌ها و آب حيوان‌هاى جاودانه‌گر بوده‌اند ، پيوسته اين تركيب دارويى راه تكامل مىپيموده است تا آنجا كه در دوران صفوى نيز به تغييراتى در آن پرداخته بودند تا كيفيت آن را افزايش دهند . براى نمونه ، به نقلى از يك دانشمند اروپايى بسنده مىكنيم . سيريل الگود ( 1892 - 1970 م ) تاريخ‌نگار و پژوهشگر انگليسى پزشكى ايران ، پيرامون ترياق تاريخچه‌اى آورده كه چنين است : « ترياق لغتى است كه ريشه‌اى يونانى دارد . . . و در اصل ترياق را به عنوان پادزهر براى درمان مارگزيدگى و يا گزش ساير حيوانات سم‌دار به كار مىبردند . در دورهء صفويه هم اين مفهوم از آن استنباط مىگرديد . . . كه به تدريج مفاهيم جنبى ديگرى نيز پيدا كرد . در اروپا نيز ترياق نقش بسيار مهمى داشت . . . منتها در اروپا ترياق ، موارد استفاده‌اى به مراتب وسيع‌تر از درمان