است از جالينوس با عنوان الترياق الى بيسن « 1 » و كتاب الترياق « 2 » نوشتهء روفس افسوسى كه نشانى از آن در متون پس از اسلام به چشم مىخورد . نگارش اثر مستقلى پيرامون ترياق فاروق ، پس از اسلام - و يا دست‌كم آنچه پس از گذر سده‌ها به دست ما رسيده است - چندان فراوان نيست . از كسانى كه پس از آغاز خلافت سرزمين‌هاى شرقى ، به نگارش رساله‌هايى پيرامون ترياق فاروق كوشيده‌اند ، يكى حنين بن اسحق ( 194 - 268 ه . ق ) معروف است كه به نوشتهء ابن نديم « 3 » و ابن ابى اصيبعه « 4 » كتابى با نام الترياق دارد كه شامل دو مقاله است . و ديگرى ابو عبد اللّه محمد بن سعيد تميمى ( م 380 ه ق / 990 م ) از نخستين پيشگامان آنهاست . چنان كه فؤاد سزگين از سه رسالهء او چنين ياد كرده است : 1 . رسالة إلى إبنه على بن محمد فى صنعة الترياق و التنبيه على ما يغلط فيه من أدويته و نعت أشجاره الصحيحة و أوقات جمعه و كيفية عجنه و ذكر منافعه و تجربته . 2 . كتاب آخر فى الترياق . 3 . كتاب مختصر فى الترياق . به نوشتهء سزگين ، از اين سه رساله ، تاكنون نسخه‌اى شناخته نشده است . اين شخص همان است كه مادّة البقاى او پيرامون بهداشت هواست و جيب العروس و ريحان النفوس را پيرامون دانش عطرسازى نگاشته است . در كتابخانه‌هاى ايران و تركيه تنها از يك نسخهء ترياق فاروق عربى نگاشت آگاهى يافته‌ام كه البته شايد پژوهشهاى آينده ، بطلان اين نظر را به اثبات برساند ، ولى دانسته‌هاى ما امروز چنين مىگويد . و خدا داناتر است . نسخه‌اى از رسالهء نسبتا مفصّلى در اين موضوع ، در كتابخانهء آستان قدس رضوى نگهدارى مىشود كه سيصد و سه برگ شمار بيست و يك سطرى دارد و به لطف مديريت كتابخانهء مجلس شوراى اسلامى ، نسخه‌اى از آن در اختيار نگارندهء اين سطور

--> ( 1 ) . الفهرست ، ص 519 . ( 2 ) . همان ، ص 520 . ( 3 ) . همان ، ص 525 . ( 4 ) . عيون الانباء فى طبقات الاطباء ، ص 272 .